سلامت نامه
نشانههای هشداردهنده مصرف مواد در نوجوانان
یک فوقتخصص روانپزشکی کودکان و نوجوانان با تأکید بر نقش تعیینکننده خانواده در پیشگیری و درمان مصرف مواد در نوجوانان، گفت: یافتههای جدید نشان میدهد سبک فرزندپروری میتواند حتی در خانوادههایی که والدین درگیر مصرف مواد هستند، به شکل قابل توجهی خطر گرایش نوجوانان را کاهش دهد. دکتر «سارا دهبزرگی» اظهار کرد: بسیاری از والدین تصور میکنند فرزندشان در معرض خطر مصرف مواد نیست، اما در عمل، تغییرات رفتاری اغلب پیش از علایم جسمی ظاهر میشود و مهمترین زنگ خطر محسوب میشود. این متخصص حوزه سلامت روان با اشاره به نشانههای اولیه، گفت: افت ناگهانی تحصیلی، تغییر گروه دوستان، گوشهگیری، پرخاشگری، نوسانات خلقی شدید، دروغگویی و بیتوجهی به ظاهر از مهمترین علایم رفتاری هستند. او ادامه داد: در کنار این موارد، علایم جسمی مانند قرمزی چشم، تغییر مردمک، خستگی مزمن، لرزش دست، تعریق غیرعادی و بوی نامعمول نیز باید مورد توجه قرار گیرد. به گفته وی، هیچیک از این نشانهها بهتنهایی قطعی نیست، اما زمانی که چند علامت بهصورت همزمان و پایدار دیده شود، لازم است خانواده موضوع را جدی بگیرند و برای ارزیابی تخصصی اقدام کنند. دکتر «دهبزرگی» با اشاره به نتایج پژوهشهای جدید گفت: سبک فرزندپروری مقتدرانه، یعنی ترکیب محبت، گفتوگوی مستمر و قوانین روشن، بیشترین نقش محافظتی را در برابر مصرف مواد دارد. او افزود: در مقابل، سبکهای سهلگیرانه یا صرفاً سختگیرانه بدون رابطه عاطفی مؤثر، اثر پیشگیرانه کمتری دارند. این روانپزشک تأکید کرد: مهمترین اقدام خانواده، حفظ آرامش و آغاز گفتوگوی حمایتی بدون سرزنش است. برخوردهای تند، تهدید یا تحقیر معمولاً وضعیت را بدتر میکند. وی خاطرنشان کرد: درمان اعتیاد یک فرایند چندبعدی است و شامل مداخلات روانشناختی، درمان دارویی در صورت نیاز، خانوادهدرمانی و حمایت اجتماعی میشود. همچنین عود در مسیر درمان به معنای شکست نیست، بلکه بخشی از روند درمان است. عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز در پایان گفت: نقش خانواده در ایجاد فضای امن، حفظ مرزهای روشن و همراهی با درمان تخصصی، یکی از مهمترین عوامل موفقیت در درمان اعتیاد است.
ارتباط مصرف آب میوه با سلامت روان
مصرف یک لیوان آب میوه کاملاً طبیعی در رژیم غذایی با کاهش افسردگی مرتبط است. به گزارش دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت، تحقیقات جدید دانشگاه نیوکاسل نشان میدهد که اضافه کردن یک لیوان آبمیوه صددرصد طبیعی یا اسموتی به برنامه روزانه میتواند به بهبود سلامت روان کمک کند. این کار ساده، به خصوص در بزرگسالانی که میوه و سبزی کمی میخورند، با بهبود وضعیت روانی آن ها ارتباط دارد. در یک تحقیق، به بزرگسالانی که معمولاً میوه و سبزی بسیار کمی میخوردند، کمک شد تا مصرف خود را به پنج واحد توصیهشده در روز برسانند. بعضی از شرکتکنندگان فقط از میوه و سبزی کامل(مثل خود سیب یا خیار) استفاده کردند، در حالی که گروه دیگر روزانه یک وعده آبمیوه یا اسموتی هم به برنامهشان اضافه کردند. نتیجه مهم: بعد از چهار هفته، هر دو گروه توانستند مصرف میوه و سبزی خود را افزایش دهند. اما نکته جالب این جا بود: کسانی که آبمیوه یا اسموتی اضافه کرده بودند، نمرات افسردگی کمتری نسبت به گروه دیگر داشتند. نگرانی در مورد قند آبمیوهها وجود داشت، اما در طول این چهار هفته، هیچ اثر منفی بر سلامت متابولیکی(مانند قند خون و چربی) در گروهی که آبمیوه مصرف میکردند دیده نشد. همچنین هر دو گروه فیبر دریافتی خود را افزایش دادند، یعنی آبمیوه باعث نشد که از خوردن خود میوه و سبزی غافل شوند. بسیاری از مردم میدانند خوردن پنج واحد میوه و سبزی مفید است، اما در عمل انجام آن برایشان سخت است. تحقیق نشان داد که راهحلهای ساده و کمهزینه، مثل نوشیدن روزانه یک لیوان آبمیوه، به افراد کمک میکند به برنامه غذایی خود پایبند بمانند و احتمالاً روی سلامت روانشان هم تأثیر مثبت بگذارد.
بیماری هزارچهره سیستم ایمنی
بیماران مبتلا به «لوپوس» چه نکاتی را باید رعایت کنند؟
یک فوقتخصص روماتولوژی، درباره بیماری «لوپوس» که از آن به عنوان بیماری هزار چهره سیستم ایمنی یاد میشود، نکاتی را مطرح کرد. دکتر «نوشین موفق» گفت: بیماری لوپوس، یک بیماری خودایمنی است و در این بیماری، آنتیبادی علیه اجزای سلولهای بدن تولید میشود و متعاقب آن، التهاب و در نهایت تخریب سلولی و بافتی در ارگانهای مختلف بدن ایجاد میشود. وی با اشاره به نشانههای بالینی این بیماری افزود: این بیماری، تظاهرات بالینی متعددی مانند خستگی، تب، دردهای مفصلی و عضلانی، بثورات پوستی مثل راش بال پروانهای بر صورت، کمخونی، درگیری چشمی، درگیری کلیه و ریه و درگیری مغز و اعصاب را دارد که البته تظاهرات در هر بیمار متفاوت است. وی در خصوص شایع ترین نشانههایی که بیمار در مراحل اولیه ممکن است نادیده بگیرد، اظهار داشت: این نشانهها شامل خستگی، دردهای مفصلی بدون تورم، دردهای عضلانی و ضایعات پوستی(این ضایعات با آفتاب تشدید میشوند)و همچنین تبهای خفیف، زخمهای دهان، ریزش مو و اختلال در تمرکز و حافظه است. عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی اهواز با اشاره به نقش عوامل محیطی در بروز این بیماری خاطرنشان کرد: در فعال شدن این بیماری بعضی از عوامل محیطی نقش دارند که شامل اشعه UV یا همان ماوراء بنفش خورشید، عفونتها، استعمال دخانیات، استرس و مصرف داروهای حاوی استروژن است؛ بنابراین به بیماران توصیه میکنیم که از این موارد اجتناب کنند. این فوقتخصص روماتولوژی تأکید کرد: در درمان این بیماران از داروهایی مانند هیدروکسی کلروکین و کورتون یا همان استروئید و دیگر داروهای سرکوبگر ایمنی، ضدالتهابی و مکملهایی از جمله امگا ۳، ویتامین دی و کلسیم استفاده میشود. دکتر «موفق» با اشاره به اقدامات اولیه در مبتلایان به لوپوس هنگام بروز حمله حاد، اظهار داشت: زمانی که بیمار دچار حمله حاد میشود، باید به پزشک مراجعه کند و بستری شود و علاوه بر تجویز هیدروکسی کلروکین، داروی کورتون بهصورت تزریقی و با دُزهای بالا یا سایر داروهای سرکوبگر ایمنی را دریافت کند. وی در توصیه به بیمارانی که تشخیص لوپوس برای آن ها مطرح شده است، گفت: بیماران تا حد امکان در معرض نور خورشید قرار نگیرند و از وسایل حفاظتی مانند کرم ضد آفتاب با SPF ترجیحاً ۳۰ یا بالاتر، عینکهای آفتابی و کلاه استفاده کنند؛ چراکه اشعه UV در حدود ۷۰ درصد بیماران باعث شعلهور شدن بیماری میشود. عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی اهواز ادامه داد: توصیه میشود این بیماران، رژیمهای غذایی کمچرب و کمنمک داشته باشند؛ از میوهها، سبزیجات و غذاهای حاوی امگا ۳ مانند ماهی و غذاهای غنی از کلسیم استفاده و همچنین از مصرف بیش از حد غذاهای فراوریشده اجتناب کنند. دکتر «موفق» در پایان با تأکید بر اهمیت فعالیتهای جسمانی در بیماران مبتلا به لوپوس توضیح داد: این بیماران باید فعالیتهای ورزشی مانند پیادهروی، شنا و یوگا را در برنامه زندگی خود قرار دهند. استرس را با تکنیکهای کاهشدهنده مانند مدیتیشن و یوگا، مدیریت و از فعالیت بیش از حد پرهیز کنند؛ همچنین مدت زمان خواب شبانه این افراد باید حدود ۷ تا ۹ ساعت باشد. این بیماران باید از استعمال دخانیات و زیست در مناطق درگیر آلودگی هوا، اجتناب و همچنین از مصرف داروهای حاوی استروژن از جمله قرصهای ضدبارداری پرهیز و همیشه داروهای خود را طبق تجویز پزشک استفاده کنند. مراجعات منظم دورهای به پزشک از ضروریات زندگی این دسته از افراد است.
یک فوقتخصص روانپزشکی کودکان و نوجوانان با تأکید بر نقش تعیینکننده خانواده در پیشگیری و درمان مصرف مواد در نوجوانان، گفت: یافتههای جدید نشان میدهد سبک فرزندپروری میتواند حتی در خانوادههایی که والدین درگیر مصرف مواد هستند، به شکل قابل توجهی خطر گرایش نوجوانان را کاهش دهد. دکتر «سارا دهبزرگی» اظهار کرد: بسیاری از والدین تصور میکنند فرزندشان در معرض خطر مصرف مواد نیست، اما در عمل، تغییرات رفتاری اغلب پیش از علایم جسمی ظاهر میشود و مهمترین زنگ خطر محسوب میشود. این متخصص حوزه سلامت روان با اشاره به نشانههای اولیه، گفت: افت ناگهانی تحصیلی، تغییر گروه دوستان، گوشهگیری، پرخاشگری، نوسانات خلقی شدید، دروغگویی و بیتوجهی به ظاهر از مهمترین علایم رفتاری هستند. او ادامه داد: در کنار این موارد، علایم جسمی مانند قرمزی چشم، تغییر مردمک، خستگی مزمن، لرزش دست، تعریق غیرعادی و بوی نامعمول نیز باید مورد توجه قرار گیرد. به گفته وی، هیچیک از این نشانهها بهتنهایی قطعی نیست، اما زمانی که چند علامت بهصورت همزمان و پایدار دیده شود، لازم است خانواده موضوع را جدی بگیرند و برای ارزیابی تخصصی اقدام کنند. دکتر «دهبزرگی» با اشاره به نتایج پژوهشهای جدید گفت: سبک فرزندپروری مقتدرانه، یعنی ترکیب محبت، گفتوگوی مستمر و قوانین روشن، بیشترین نقش محافظتی را در برابر مصرف مواد دارد. او افزود: در مقابل، سبکهای سهلگیرانه یا صرفاً سختگیرانه بدون رابطه عاطفی مؤثر، اثر پیشگیرانه کمتری دارند. این روانپزشک تأکید کرد: مهمترین اقدام خانواده، حفظ آرامش و آغاز گفتوگوی حمایتی بدون سرزنش است. برخوردهای تند، تهدید یا تحقیر معمولاً وضعیت را بدتر میکند. وی خاطرنشان کرد: درمان اعتیاد یک فرایند چندبعدی است و شامل مداخلات روانشناختی، درمان دارویی در صورت نیاز، خانوادهدرمانی و حمایت اجتماعی میشود. همچنین عود در مسیر درمان به معنای شکست نیست، بلکه بخشی از روند درمان است. عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز در پایان گفت: نقش خانواده در ایجاد فضای امن، حفظ مرزهای روشن و همراهی با درمان تخصصی، یکی از مهمترین عوامل موفقیت در درمان اعتیاد است.
ارتباط مصرف آب میوه با سلامت روان
مصرف یک لیوان آب میوه کاملاً طبیعی در رژیم غذایی با کاهش افسردگی مرتبط است. به گزارش دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت، تحقیقات جدید دانشگاه نیوکاسل نشان میدهد که اضافه کردن یک لیوان آبمیوه صددرصد طبیعی یا اسموتی به برنامه روزانه میتواند به بهبود سلامت روان کمک کند. این کار ساده، به خصوص در بزرگسالانی که میوه و سبزی کمی میخورند، با بهبود وضعیت روانی آن ها ارتباط دارد. در یک تحقیق، به بزرگسالانی که معمولاً میوه و سبزی بسیار کمی میخوردند، کمک شد تا مصرف خود را به پنج واحد توصیهشده در روز برسانند. بعضی از شرکتکنندگان فقط از میوه و سبزی کامل(مثل خود سیب یا خیار) استفاده کردند، در حالی که گروه دیگر روزانه یک وعده آبمیوه یا اسموتی هم به برنامهشان اضافه کردند. نتیجه مهم: بعد از چهار هفته، هر دو گروه توانستند مصرف میوه و سبزی خود را افزایش دهند. اما نکته جالب این جا بود: کسانی که آبمیوه یا اسموتی اضافه کرده بودند، نمرات افسردگی کمتری نسبت به گروه دیگر داشتند. نگرانی در مورد قند آبمیوهها وجود داشت، اما در طول این چهار هفته، هیچ اثر منفی بر سلامت متابولیکی(مانند قند خون و چربی) در گروهی که آبمیوه مصرف میکردند دیده نشد. همچنین هر دو گروه فیبر دریافتی خود را افزایش دادند، یعنی آبمیوه باعث نشد که از خوردن خود میوه و سبزی غافل شوند. بسیاری از مردم میدانند خوردن پنج واحد میوه و سبزی مفید است، اما در عمل انجام آن برایشان سخت است. تحقیق نشان داد که راهحلهای ساده و کمهزینه، مثل نوشیدن روزانه یک لیوان آبمیوه، به افراد کمک میکند به برنامه غذایی خود پایبند بمانند و احتمالاً روی سلامت روانشان هم تأثیر مثبت بگذارد.
بیماری هزارچهره سیستم ایمنی
بیماران مبتلا به «لوپوس» چه نکاتی را باید رعایت کنند؟
یک فوقتخصص روماتولوژی، درباره بیماری «لوپوس» که از آن به عنوان بیماری هزار چهره سیستم ایمنی یاد میشود، نکاتی را مطرح کرد. دکتر «نوشین موفق» گفت: بیماری لوپوس، یک بیماری خودایمنی است و در این بیماری، آنتیبادی علیه اجزای سلولهای بدن تولید میشود و متعاقب آن، التهاب و در نهایت تخریب سلولی و بافتی در ارگانهای مختلف بدن ایجاد میشود. وی با اشاره به نشانههای بالینی این بیماری افزود: این بیماری، تظاهرات بالینی متعددی مانند خستگی، تب، دردهای مفصلی و عضلانی، بثورات پوستی مثل راش بال پروانهای بر صورت، کمخونی، درگیری چشمی، درگیری کلیه و ریه و درگیری مغز و اعصاب را دارد که البته تظاهرات در هر بیمار متفاوت است. وی در خصوص شایع ترین نشانههایی که بیمار در مراحل اولیه ممکن است نادیده بگیرد، اظهار داشت: این نشانهها شامل خستگی، دردهای مفصلی بدون تورم، دردهای عضلانی و ضایعات پوستی(این ضایعات با آفتاب تشدید میشوند)و همچنین تبهای خفیف، زخمهای دهان، ریزش مو و اختلال در تمرکز و حافظه است. عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی اهواز با اشاره به نقش عوامل محیطی در بروز این بیماری خاطرنشان کرد: در فعال شدن این بیماری بعضی از عوامل محیطی نقش دارند که شامل اشعه UV یا همان ماوراء بنفش خورشید، عفونتها، استعمال دخانیات، استرس و مصرف داروهای حاوی استروژن است؛ بنابراین به بیماران توصیه میکنیم که از این موارد اجتناب کنند. این فوقتخصص روماتولوژی تأکید کرد: در درمان این بیماران از داروهایی مانند هیدروکسی کلروکین و کورتون یا همان استروئید و دیگر داروهای سرکوبگر ایمنی، ضدالتهابی و مکملهایی از جمله امگا ۳، ویتامین دی و کلسیم استفاده میشود. دکتر «موفق» با اشاره به اقدامات اولیه در مبتلایان به لوپوس هنگام بروز حمله حاد، اظهار داشت: زمانی که بیمار دچار حمله حاد میشود، باید به پزشک مراجعه کند و بستری شود و علاوه بر تجویز هیدروکسی کلروکین، داروی کورتون بهصورت تزریقی و با دُزهای بالا یا سایر داروهای سرکوبگر ایمنی را دریافت کند. وی در توصیه به بیمارانی که تشخیص لوپوس برای آن ها مطرح شده است، گفت: بیماران تا حد امکان در معرض نور خورشید قرار نگیرند و از وسایل حفاظتی مانند کرم ضد آفتاب با SPF ترجیحاً ۳۰ یا بالاتر، عینکهای آفتابی و کلاه استفاده کنند؛ چراکه اشعه UV در حدود ۷۰ درصد بیماران باعث شعلهور شدن بیماری میشود. عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی اهواز ادامه داد: توصیه میشود این بیماران، رژیمهای غذایی کمچرب و کمنمک داشته باشند؛ از میوهها، سبزیجات و غذاهای حاوی امگا ۳ مانند ماهی و غذاهای غنی از کلسیم استفاده و همچنین از مصرف بیش از حد غذاهای فراوریشده اجتناب کنند. دکتر «موفق» در پایان با تأکید بر اهمیت فعالیتهای جسمانی در بیماران مبتلا به لوپوس توضیح داد: این بیماران باید فعالیتهای ورزشی مانند پیادهروی، شنا و یوگا را در برنامه زندگی خود قرار دهند. استرس را با تکنیکهای کاهشدهنده مانند مدیتیشن و یوگا، مدیریت و از فعالیت بیش از حد پرهیز کنند؛ همچنین مدت زمان خواب شبانه این افراد باید حدود ۷ تا ۹ ساعت باشد. این بیماران باید از استعمال دخانیات و زیست در مناطق درگیر آلودگی هوا، اجتناب و همچنین از مصرف داروهای حاوی استروژن از جمله قرصهای ضدبارداری پرهیز و همیشه داروهای خود را طبق تجویز پزشک استفاده کنند. مراجعات منظم دورهای به پزشک از ضروریات زندگی این دسته از افراد است.