توصیههای کاربردی برای تحمل گرما
معاون توسعه سلامت مرکز طب ایرانی و مکمل با اشاره به اهمیت مصرف مایعات، پرهیز از غذاهای سنگین و کاهش حضور در آفتاب، مهمترین تدابیر طب ایرانی برای پیشگیری از گرمازدگی و تحمل بهتر گرمای تابستان را تشریح کرد. دکتر «مهشید چایچی» با اشاره به این که هر فصل در طب ایرانی دارای مزاج خاصی است، گفت: تابستان، مزاجی گرم و خشک دارد و به همین دلیل افرادی که مزاج گرم و خشک دارند، معمولاً در این فصل بیشتر دچار بیقراری، تشنگی، خشکی بدن و تحملناپذیری نسبت به گرما میشوند. وی افزود: در مقابل، افراد با مزاج سرد و تر معمولاً سازگاری بیشتری با تابستان دارند؛ با این حال توصیههای عمومی طب ایرانی برای این فصل میتواند برای همه افراد مفید باشد. وی با تأکید بر پرهیز از قرار گرفتن طولانیمدت در معرض آفتاب تصریح کرد: در روزهای گرم سال بهتر است افراد تا حد امکان زیر نور مستقیم خورشید قرار نگیرند و از سایه یا فضاهای مسقف استفاده کنند. استفاده از کلاه، سرپوش مناسب و کِرِم ضدآفتاب نیز توصیه میشود. معاون توسعه سلامت مرکز طب ایرانی و مکمل با اشاره به ضعف قوه هاضمه در تابستان گفت: در این فصل اشتهای بدن بهطور طبیعی به غذاهای سنگین، غلیظ و دیرهضم کمتر میشود؛ بنابراین همراهی با طبیعت بدن و کاهش مصرف غذاهایی مانند حلیم، گوشت گاو، کلهپاچه، غذاهای چرب، شور و سرخکرده میتواند از بروز مشکلات گوارشی پیشگیری کند. وی ادامه داد: در تابستان هرچه غذا سبکتر، کمحجمتر و سادهتر باشد، بدن احساس آرامش بیشتری خواهد داشت و مصرف انواع سوپ های دارای سبزیجات و میوه های لعابدار مثل آلو، خرفه و اسفناج به عنوان شام سبک نیز میتواند به خواب بهتر و کاهش احساس سنگینی و حرارت بدن کمک کند. به گزارش وبدا، دکتر «چایچی» با اشاره به غذاهای مناسب فصل تابستان گفت: بهتر است گوشت کمتر مصرف شود یا مصرف گوشتهای سبک مانند گوشت جوجه، بزغاله، بره و ماهی تازه کوچک مانند کیلکا یا قزلآلا، آن هم در حجم کم، مناسبتر و بهتر است این غذاها با چاشنیهایی مانند سرکه، زرشک، آبغوره، آبلیمو یا رب انار ترش و تمبر هندی همراه شوند. وی افزود: غذاهایی مانند آبدوغخیار، آش دوغ و آش ماست برای افراد سالم و معتدل در تابستان مفید است، اما افرادی که معده ضعیف یا مزاج سرد دارند باید در مصرف این خوراکیها احتیاط کنند. دکتر «چایچی» با تأکید بر اهمیت مصرف مایعات در روزهای گرم سال اظهار کرد: در تابستان به دلیل تعریق و تبخیر آب بدن، احتمال کاهش مایعات بدن و افزایش غلظت خون بیشتر میشود؛ بنابراین عموم مردم، بهویژه افراد دارای مزاج گرم و خشک، باید در طول روز آب، دوغ و سایر مایعات مناسب را به میزان کافی مصرف کنند. وی افزود: مصرف نوشیدنیهایی مانند شربت ریواس، انار، آبلیمو، سکنجبین و نارنج همراه با دانههای لعابدار مثل تخم شربتی ریحان و خاکشیر در روزهای گرم سال توصیه میشود. همچنین استفاده از میوههایی مانند آلبالو، گیلاس، آلو، آلوچه، توت سیاه، سیب ترش، به، انار و هندوانه و سبزیهایی مانند کاهو، کدو، خرفه، اسفناج و خیار میتواند به کاهش حرارت بدن کمک کند. معاون توسعه سلامت مرکز طب ایرانی و مکمل با هشدار نسبت به مصرف برخی خوراکیها در تابستان تصریح کرد: افرادی که مزاج گرم دارند، بهتر است در این فصل از مصرف زیاد غذاهای تند، شور و شیرین پرهیز کنند. همچنین مصرف خرما، شیرینیها و آجیل باید کنترل شود و در صورت تمایل، تخم کدو و بادام خام گزینههای مناسبتری برای تابستان هستند. وی ادامه داد: نوشیدنیهای خنک میتوانند تشنگی را کاهش دهند، اما نباید در مصرف آنها زیادهروی کرد. نوشیدن آب بسیار سرد یا آبی که یخ در آن انداخته شده توصیه نمیشود، زیرا میتواند موجب کاهش قدرت هضم معده و در طولانیمدت زمینهساز برخی مشکلات گوارشی و کبدی شود. دکتر «چایچی» درباره راهکارهای کاهش تشنگی گفت: برای کاهش عطش میتوان پیش از نوشیدن آب، سر و صورت را شستوشو داد و در برخی موارد از افزودن مقدار کمی سرکه یا آب لیمو به آب استفاده کرد. همچنین نگه داشتن خوراکی هایی مانند آلو بخارا، دانه یا رب انار، تمرهندی یا قرهقروت در دهان میتواند به کاهش حرارت بدن و در نتیجه رفع احساس تشنگی کمک کند. وی با اشاره به اهمیت تنظیم فعالیت بدنی در تابستان افزود: ورزش سنگین در روزهای گرم میتواند گرمی و خشکی بدن را تشدید کند؛ بنابراین بهتر است فعالیتهای بدنی شدید در ساعات گرم روز انجام نشود و در صورت امکان، ورزش به ابتدای روز موکول شود. افرادی که مزاج گرم و خشک دارند نیز بهتر است ورزشهای آبی مانند شنا را انتخاب کنند. معاون توسعه سلامت مرکز طب ایرانی و مکمل درباره برخی توصیههای سبک زندگی در تتابستان گفت: حمام با آب ولرم یا خنک، استفاده از لباسهای نخی، گشاد و روشن، کاهش فعالیتهای شدید، پرهیز از تکلم زیاد و اجتناب از مصرف غذای داغ از جمله اقداماتی است که میتواند به کاهش حرارت بدن کمک کند. همچنین چُرت کوتاه حداکثر نیمساعته پیش از ناهار یا پس از آن، برای برخی افراد دارای مزاج گرم و خشک میتواند مفید باشد. وی در پایان خاطرنشان کرد: در صورت بروز علایم گرمازدگی مانند بیحالی، سردرد، ضعف شدید، تهوع، تعریق زیاد یا کاهش سطح هوشیاری، باید فرد را سریعاً به محیطی خنک منتقل کرد، لباسهای اضافی را کاهش داد، بدن را با پارچه مرطوب خنک کرد و در صورت هوشیاری، مایعات خنک و مناسب به او داد. در موارد شدید، مراجعه فوری به مراکز درمانی ضروری است.
اقدامات اولیه در مواجهه با فرد دچار گرمازده
فوق تخصص مراقبتهای ویژه و استادیار دانشگاه علوم پزشکی مشهد هم با اشاره به اهمیت توجه به گرمازدگی اظهار کرد: گرمازدگی یکی از اورژانسهای ناشی از گرماست که بر اثر ناتوانی بدن در تنظیم دمای طبیعی رخ میدهد و در صورت عدم توجه و رسیدگی بهموقع میتواند آسیبهای جدّی و گاه جبرانناپذیری به اندامهای حیاتی وارد کند. دکتر «سید جواد پورافضلی» در گفت و گو با وبدا گفت: در شرایط عادی، بدن با سازوکارهای طبیعی دمای خود را تنظیم میکند، اما در برخی شرایط این تعادل به هم میخورد و دمای مرکزی بدن افزایش مییابد که نتیجه آن بروز گرمازدگی است. این عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با بیان این که عوامل متعددی در بروز این عارضه نقش دارند، تصریح کرد: قرار گرفتن طولانیمدت در محیطهای گرم و مرطوب، انجام فعالیت بدنی شدید بهویژه در هوای گرم، استفاده از لباسهای نامناسب و ضخیم و همچنین مصرف برخی داروها از مهمترین عوامل زمینهساز گرمازدگی هستند. دکتر «پورافضلی» در ادامه به علایم هشداردهنده این عارضه اشاره کرد و گفت: پوست خشک، داغ و قرمز، سردرد شدید، تهوع و استفراغ، تپش قلب، تنفسهای سریع، سرگیجه و اختلال هوشیاری از مهمترین نشانههای گرمازدگی هستند که در موارد شدید میتواند به تشنج یا حتی بیهوشی منجر شود. وی کمآبی بدن را یکی از عوامل مهم و تشدیدکننده گرمازدگی دانست و افزود: زمانی که میزان دریافت آب بدن کمتر از نیاز آن باشد، کمآبی رخ میدهد و این وضعیت میتواند احتمال بروز گرمازدگی را افزایش دهد. این فوق تخصص مراقبتهای ویژه با اشاره به گروههای در معرض خطر خاطرنشان کرد: سالمندان، کودکان و بیماران مبتلا به بیماریهای قلبی و کلیوی نسبت به گرمازدگی حساستر هستند و باید مراقبت بیشتری در این زمینه داشته باشند. وی در خصوص راهکارهای پیشگیری از گرمازدگی گفت: توصیه میشود افراد از قرار گرفتن طولانیمدت در معرض نور مستقیم آفتاب خودداری کنند، در ساعات اوج گرما در فضای باز حضور نداشته باشند، در مکانهای خنک و سایهدار استراحت کنند و حتی پیش از احساس تشنگی، بهطور منظم مایعات مصرف کنند. همچنین همراه داشتن بطری آب در زمان خروج از منزل میتواند بسیار کمککننده باشد. دکتر «پورافضلی» درباره اقدامات اولیه در مواجهه با فرد دچار گرمازدگی نیز توضیح داد: در صورت بروز علایم، باید فرد را به محیطی خنک و سایه منتقل کرد، لباسهای اضافی او را کاهش داد و با استفاده از کمپرس سرد به کاهش دمای بدن کمک کرد. اگر فرد هوشیار باشد میتوان مایعات خنک یا محلولهای حاوی الکترولیت به او داد، اما در صورت کاهش سطح هوشیاری باید فوراً با اورژانس تماس گرفت و از دادن مایعات خودداری کرد تا خطر خفگی ایجاد نشود. وی تأکید کرد: بهترین مایعات در شرایط گرمازدگی، محلولهای حاوی الکترولیت یا آب خنک هستند و باید از مصرف نوشیدنیهای شیرین یا حاوی کافئین مانند چای پرهیز شود. این عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد در پایان توصیه کرد: در فصل گرما، هنگام خروج از منزل حتماً آب کافی همراه داشته باشید و بهطور منظم مایعات بنوشید تا از بروز گرمازدگی پیشگیری شود.