آزمون گزارشگران تازهنفس
رسانه ملی در پوشش جام جهانی ۲۰۲۶ برای رویدادی که مخاطبانش تنها فوتبالدوستان حرفهای نبودند و خانوادهها و بینندگان دیگر نیز با شور و هیجان آن را دنبال میکرند، با ابتکار عمل ظاهر شد. به گزارش روابط عمومی رسانه ملی، دعوت از گزارشگران جوان و خوشسابقه شبکه ورزش به شبکه سه سیما، پس از چند سال فعالیت موفق آنان در گزارش مسابقات فوتبال، همافزایی تازهای در آنتن به وجود آورد و تماشای خانوادگی رقابتهای پرهیجان جام جهانی را به تجربهای متفاوت تبدیل کرد. این گزارشگران با صداها، چهرهها و شیوههای تازه روایت مسابقه، رنگوبوی دیگری به پخش بازیها دادند که البته در نوع خود واکنشهای مثبت و منفی بسیاری را برانگیخت. این نیروهای تازهنفس در کنار گزارشگران باسابقه، قدیمی و نامآشنا، ظرفیت رسانه ملی را در رویدادهای بزرگ فوتبالی افزایش میدهند و بار دیگر ضرورت تربیت نسل نوی گزارشگران فوتبال و سایر رشتههای ورزشی را برای تلویزیون نمایان میکنند. برای بررسی نگاه و تجربه این گزارشگران، با تعدادی از آنان و نیز تهیهکننده برنامه ویژه «جام ۲۶» که همزمان با جام جهانی روی آنتن شبکه سه سیما میرفت، گفتوگو و از آنها درباره افقهای پیش روی گزارشگری ورزشی در رسانه ملی پرسیدیم.
«مهدی هاشمی» تهیهکننده برنامه «جام ۲۶» در شبکه سه سیما که ایام جام جهانی روی آنتن رفت، درخصوص استفاده از گزارشگران جوان برای پوشش این رویداد ورزشی پرمخاطب توضیح داد: این اتفاق با تصمیم شورای ورزش سازمان صداوسیما انجام شد که نتیجه خوبی هم داشت. وی با بیان این که جام جهانی فرصت خوبی برای بهرهمندی از ظرفیت بالای نیروهای جوان بود، اظهار کرد: گزارشگرانی که در جام جهانی رقابتهای فوتبال را گزارش کردند، سالهاست با رسانه ملی کار میکنند، اما در رویدادی مانند جام جهانی تجربه گزارشگری نداشتند. با توجه به این که این رقابت، رویداد ورزشی سنگین با ۴۸ تیم و ۱۲ مسابقه بود، فرصت مناسبی فراهم شد تا این گزارشگران جوان و باانگیزه چنین تجربهای را کسب کنند. خوشبختانه حضورشان مورد استقبال مردم هم قرار گرفت و تجربه خوبی به دست آوردند که با این تجربه میتوانند سالها برای رسانه ملی در این حوزه مفید باشند. «هاشمی» در ادامه درباره معیارهای دعوت از این گزارشگران گفت: گزارشگران رقابتهای جام جهانی افرادی هستند که در شبکه سه و شبکه ورزش کار کرده و گزارشگری فوتبالهای خارجی و داخلی را برعهده داشتهاند. تقریباً در مرحله گروهی، تعداد بیشتری از این دوستان براساس پارامترها و معیارهایی که برای یک گزارشگر فوتبالی از قبل در نظر داشتیم، مورد ارزیابی قرار گرفتند. سپس از برخی از آنان برای گزارش مرحله حذفی و تا نهایی جام جهانی استفاده شد. در مجموع، حدود دو تا سه درصد از گزارشگران جوان را در جام جهانی به کار گرفتیم و خوشحالیم که اکنون میتوانیم بگوییم تقریباً ۸ تا ۱۰ گزارشگر جوان داریم که سالها میتوانند با بازدهی و بهرهوری بالا برای سازمان صداوسیما کار کنند. این تهیهکننده درخصوص علت انتخاب جام جهانی بهعنوان آغازی برای اجرای این ایده عنوان کرد: بالأخره باید روزی چنین اتفاقی میافتاد. همانطور که نسل قبل، مانند آقای عطاءا... بهمنش و دیگر پیشکسوتان، آمدند و پس از آنها چهرههای دیگری مانند جواد خیابانی و... وارد این عرصه شدند، طبیعی است که نسل دیگری هم باید به رسانه ملی بیاید و با صداها و سبکهای تازهای شاهد گزارش مسابقات فوتبال باشیم. در ادامه «هاشمی» یادآوری کرد: ما ترکیبی از نیروهای باتجربه و جوان را به کار گرفتیم و این میتواند بسیار کمککننده باشد. این دوستان پنج، شش سال است که در شبکه ورزش گزارش میکنند و امتیازات لازم را دارند. آنها با حساسیتهای پخش زنده، مخاطب و سایر الزامات این کار آشنا هستند. این ضرورت وجود داشت و خوشبختانه در رقابت پرهیجان جام جهانی هم نتیجه داد، ضمن این که حدود ۹۰ درصد فوتبالهای لیگ در ایران را همین گزارشگرانی که در رقابت جام جهانی نمره قبولی گرفتند، گزارش خواهند کرد. وی ادامه داد: بهعنوان نمونه، گزارش یکی از بازیهای ایران در جام جهانی را آقایان احمدی و قانع گزارش کردند و ما بازخوردهای بسیار خوبی از آن گزارشگری دریافت کردیم. برای مرحله نهایی مسابقات، افتتاحیه و مسابقات مهم، مانند دیدارهای فرانسه و دیگر بازیهایی که مخاطب زیادی داشت، بهتناوب از گزارشگرهای جوان در کنار افراد با تجربهتر بهره بردیم که از همه این پوششها بازخوردهای خوبی گرفتیم و این مسیر ادامه خواهد داشت. «هاشمی» با تأکید بر این که شورای ورزش سازمان صداوسیما تفاوتی بین گزارشگران ورزشی شبکه ورزش و شبکه سه سیما قائل نیست، بیان کرد: این نیروها متعلق به کل ورزش سازمان هستند و اصلاً تفکیکی میان شبکه ورزش و شبکه سه قائل نیستیم؛ یعنی نیروی انسانی کارآمد، در حوزه ورزش سازمان مورد استفاده قرار میگیرند. ما حتی در جام جهانی از چند گزارشگر شبکههای استانی مانند آقایان صفری، دادخواه و دیگر دوستان استفاده کردیم. این افراد از ظرفیتهای سازمان صداوسیما هستند که باید دیده شوند.
«نیما تاجیک» از چهرههای گزارشگر ورزشی رسانه ملی است که در جام جهانی ۲۰۲۶ گزارش این رقابتهای پرمخاطب را برعهده داشت. وی درخصوص این تجربه عنوان کرد: در یک دوره گزارشگران ورزشی پیشکسوت ما مدتهای زیادی در این حوزه حضور داشتند و با سبک خودشان گزارش میکردند، اما چندان شاهد جوانگرایی نبودیم و شاید لازم بود تا صداها و چهرههای تازهای به این عرصه معرفی شوند. وی افزود: امسال با همت سازمان صداوسیما بهسمت جوانگرایی فضای گزارشگری فوتبال حرکت کردیم. مدیران سازمان صداوسیما به جوانترها اعتماد کردند و تلاش شد برای صداهای تازه، شرایط و بستر لازم فراهم شود و عرصه گزارشگری فوتبال در رسانه ملی با چهرههای تازهتری آشنا شود. وی با بیان این که صدا و سبک کار گزارشگران قدیمیتر برای مردم خاطرهساز است، گفت: به دلیل علاقه و خاطرات مردم با چهرههای پیشکسوت گزارش فوتبال، پر کردن جای آن عزیزان بسیار دشوار است. با اینحال، همکاران جوان هم تلاش کردند بهروز باشند، خودشان را به ذائقه مخاطب نزدیک کنند و هرروز سطح دانش خود را بالاتر ببرند. همه این شرایط کمک کرد تا حدودی مردم، گزارشگرهای جوان را بپذیرند و این تحولات هم واقعاً طبیعی است و بالأخره باید یک روزی نیروهای جدیدی نیز وارد عرصه میشدند. در ادامه «تاجیک» اظهار کرد: این که در بزنگاه مهمی مانند جام جهانی به نیروهای جوان فرصت دیده شدن دادهاند، ارزش زیادی داشت. برای گزارشهای رقابتهای فوتبال در این بازه زمانی هم استاندارد مشخصی ارائه شد که همین استاندارد کمک کرد مردم تا حدی با گزارشگرهای جوان ارتباط برقرار کنند. وی متذکر شد: البته مخاطبان نباید گزارشگری را که حدود ۲۰ سال در سازمان صداوسیما مهمترین رویدادها را گزارش کرده، با گزارشگری که دو یا سه سال است وارد این عرصه شده، مقایسه کنند، چراکه راه یافتن به دل مخاطب و همراه شدن آنها با یک چهره رسانهای زمان و تجربهاندوزی لازم دارد. برای گزارشگر فوتبال هر بازی نسبت به بازی قبل متفاوت است، بنابراین آنها قرار است تجربههای جدیدی به دست بیاورند. در نهایت باید زمان بدهیم تا صدای گزارشگران جدید برای مردم آشنا شود و از سوی دیگر تجربه گزارشگر نیز افزایش پیدا کند و کمتر دچار خطا شود. این گزارشگر ورزشی ادامه داد: از ابتدای پوشش رقابتهای جام جهانی به این دلیل که معمولاً خانوادهها و حتی خانمها هم همراه این رویداد میشوند، ما باید سعی میکردیم از فضای تخصصی باشگاهی تا حدی فاصله بگیریم و کمی عامهپسندتر گزارش کنیم از اینرو سعی کردیم کمتر از اصطلاحات خیلی تخصصی و خارجی استفاده کنیم و گزارشها روانتر باشند. «تاجیک» با تأکید بر این که هر گزارشگر در طول عمر حرفهای خود همواره منتقدان و طرفدارانی دارد، اظهار کرد: طبیعتاً انتقادهایی به گزارشهای ما در جام جهانی وارد بود، اما نکته مهم این است که تجربهاندوزی را نباید نادیده گرفت. اگر مردم کمیبه جوانها زمان بدهند، حتماً تجربهشان هم بالاتر میرود و سعی میکنند دانش خود را بهروزتر کنند. البته بازخوردی که بعد از گزارش فینال جام جهانی از مردم گرفتم، بسیار خوب بود و این اتفاق برایم یک دستاورد ویژه و بسیار بزرگ محسوب میشود. وی اضافه کرد: استاندارد بینالمللی گزارشگری فوتبال مشخص است. گزارشگر باید تلفظ بازیکنها را درست بگوید، نسبت به پستی که بازی میکنند، شناخت داشته باشد. اما باید تفاوتهای فرهنگی را در گزارش در نظر گرفت. بهواسطه همین تفاوتهای فرهنگی سبک گزارش ما هم فرق میکند. مثلاً گزارشگرهای انگلیسی در گزارشهای خود سکوت زیادی دارند. ممکن است ناگهان دو دقیقه سکوت کنند تا مردم فقط فوتبال ببینند، اما این با فرهنگ ما سازگار نیست. برخی گزارشگران خارجی شاید از جملاتی استفاده میکنند که اغراقشده است. این جملات اغراقشده بنا به فرهنگ خودشان استفاده میشود، مثل گزارشگرهای [کشورهای] عرب که سعی میکنند از جملات بسیار سنگین و اغراقشده استفاده کنند، اما در کشور ما، چنین چیزی بازخورد خوبی نمیگیرد، چراکه مخاطبان از فضای فوتبال فاصله میگیرند. برای همین، گزارشگر باید مردم را تحلیل و حالت گزارش را کمی ایرانیتر کند تا مردم گزارش و گزارشگر و را بپذیرند. «عباس قانع» یکی از گزارشگران فوتبالی است که در جام جهانی ۲۰۲۶ توانست چندین مسابقه مهم را گزارش کند. وی درخصوص تجربه گزارش رویداد مهمی مانند جام جهانی در شبکه سه سیما بهعنوان شبکه سراسری با مخاطبان گسترده گفت: بهنظرم تنوع و تکثر گزارشگران ورزشی برای گزارش رقابتهای جام جهانی اتفاق مثبتی بود، بهویژه از این جهت که تنوع و گزینههای بیشتر کمک میکند مردم حق انتخاب داشته باشند و سلیقههای مختلف در نظر گرفته شود. «قانع» ادامه داد: حضور گزارشگران جوان از شبکه ورزش در شبکه سه سیما برای گزارش رقابتهای جام جهانی اتفاق بسیار خوبی بود که میتوانست از سالهای گذشته هم رقم بخورد، اما به هر دلیل اکنون در حال رخ دادن است و همین هم میتواند مفید باشد. گزارشگری که از شبکه ورزش برای پوشش گزارش رقابتهای جام جهانی به شبکهای سراسری دعوت شده، بههرحال در گذشته تجربههایی داشته، در برنامههای متنوعی اجرا کرده و گزارشگر صفرکیلومتر نبوده، پس طبیعی است که اعتماد رسانه ملی به چنین فردی، ازنظر من برای گزارشگر بسیار ارزشمند است و حتماً در مسیری که برای آینده انتخاب میکند، بیتأثیر نیست. وی متذکر شد: البته توجه به کمیت هم حد و حدودی دارد و وقتیکه ما صرفاً بهسمت کمیت برویم، بیشتر از کیفیت فاصله گرفتهایم. به نظر من در این جام جهانی که بههرحال مخاطب بسیار بالایی داشت و توجه همه به آن جلب شده بود، باید بهصورتی برنامهریزی میکردیم که تا مدتی بعد از آن، فوتبال برای مردم همچنان جذاب بماند و به چشم بیاید. چنین دستاوردی تنها با افزایش کیفیتی محتوایی که مخاطب در جام جهانی دریافت کرده، حاصل میشود. این گزارشگر ورزشی تأکید کرد: اکنون اگر برای مثال لیگ ایران بخواهد فعالیتهایش را آغاز کند، شاید دیگر جذابیت لازم را برای مخاطب نداشته باشد، به این دلیل که وقتی مخاطب جام جهانی را پشت سر میگذارد، احتمالاً سلیقه، معیار و استاندارد انتخابهایش بالاتر رفته است و دیگر رقابتهایی مثل لیگ ایران و سایر رقابتها و لیگهایی که برگزار میشود، چندان به چشمش نمیآید و برای این که نظرش را جلب کنیم باید دستمان از نظر کیفی پر باشد و این جاست که تنها کمیت گزارشگران جوابگو نیست. وی در خصوص واکنشهایی که به سبک گزارشگری خود دریافت کرده است نیز توضیح داد: کامنتهایی که من میگیرم، به این دلیل که مخاطب خاص خودم را دارم و به دلیل سبکی که در گزارشهایم انتخاب کردهام، متنوع است. برخی با این سبک واقعاً ارتباط گرفتهاند و دوست دارند این تفاوت در گزارشگری ورزشی را تجربه کنند، اما برخی هم طبیعتاً نمیپسندند. جام جهانی ۲۰۲۶ کمک کرد تا بتوانم راحتتر با سبک اجرای خودم روی آنتن باشم و فضایی برای ایجاد تنوع در گزارش فوتبال ایجاد شد که اتفاق مثبتی بود. برای من واقعاً مهم است که مخاطبان را راضی نگه دارم.
«سعید زلفی» گزارشگر ورزشی تلویزیون که در جام جهانی ۲۰۲۶ و برنامه «جام ۲۶» در شبکه سه سیما گزارشگری میکرد، درخصوص این تجربه و اهمیت ایجاد تنوع در مجریها و گزارشگران ورزشی سیما اظهار کرد: با توجه به تعداد زیاد بازیهای فوتبالی که در طول سال از صداوسیما پخش میشود و طبیعتاً به تبع آن نیازمند استفاده از گزارشگران متعددی است، مطالبه تنوع صدا و سبکهای گزارشگری ورزشی در رسانه ملی در طول سال شنیده و باعث شد که در جام جهانی هم این اتفاق رخ بدهد و ما شاهد تنوع رنگ و صدای گزارشگران مختلفی در جام جهانی باشیم. «زلفی» اضافه کرد: تفاوت بازه زمانی جام جهانی با سایر مسابقات و رویدادهایی که در طول این سالها وجود دارد، از نظر مخاطب این است که مخاطب عام مسابقات جام جهانی همیشه نسبت به سایر رقابتهای فوتبالی بیشتر است. زمانی که مخاطب عام بیشتر باشد، نوع تزریق هیجان از سوی گزارشگر ورزشی متفاوت خواهد بود.
وی تصریح کرد: یعنی شاید در طول سال بازی بین دو تیم بزرگ مثل لیورپول و منچستریونایتد را داشته باشیم، اما با این که تیمهای معروفی هستند، ممکن است بازی سرعت و هیجان بالایی برای مخاطب نداشته باشد؛ در چنین شرایطی اگر گزارشگر آن مسابقه میزان هیجان لازم را تزریق نکند، به این دلیل که بازی جذابی نیست، کسی از او ایراد نمیگیرد، ولی وقتی از یک بازی در جام جهانی صحبت میکنیم، از رویدادی میگوییم که بسیاری از خانوادهها حتی خانمهایی که معمولاً مسابقات فوتبال را چندان دنبال نمیکنند، در طول جام جهانی چند بازی را تماشا میکنند یا دستکم بازیهای تیم ملی کشورمان را میبینند و گزارش مناسب برای این مسابقات واقعاً مهم است. این گزارشگر ورزشی ادامه داد: از سوی دیگر وقتی تیم ملی کشور به جام جهانی راه پیدا میکند، فضای گرم و پرشوری ایجاد میشود و مخاطبان اکثراً بهصورت گروهی مسابقه فوتبال را تماشا میکنند؛ در این موارد گزارشگر باید جذابیت مسابقات در رویداد مهمی مثل جام جهانی و مخاطبان گسترده و متنوعتر آن در نظر بگیرد و جذابیت تماشای بازی را برای خانواده و اعضایی که کمتر فوتبال میبینند، بالا ببرد. تنوع صداها و سبکهای گزارشگری در این بازههای زمانی به همین دلیل مهم میشود و رسانه ملی با توجه به این نیازسنجی در این دوره از جام جهانی تلاش کرد گزارشگران ورزشی بیشتری مسابقات را گزارش کنند تا به نیاز جامعه متکثر مخاطبان جام جهانی پاسخ بدهد. «زلفی» یادآوری کرد: واقعاً بازیهای جام جهانی برای مخاطب فرق دارد و واکنشهایی متفاوت از دیگر رویدادها از خود نشان میدهد. این واقعیت را در جریان جام جهانی در سطح شهر تهران مشاهده کردم؛ بهعنوان نمونه، بازی ایران و مصر در جام جهانی که ساعت 6:30 صبح شروع شد واقعاً ساعتی نامتعارف برای فوتبال دیدن بود، اما دیدیم که در تهران یک کافه هم نبود که صندلی خالی یا میز خالی داشته باشد. به این دلیل که جمع پرشماری از مردم دوست داشتند دور هم این رقابت پرهیجان و سرنوشتساز تیم ملی کشور را تماشا کنند. «زلفی» عنوان کرد: چنین استقبالی از فوتبال و جام جهانی نشان میدهد که خانوادهها درگیر رویداد هستند و برایش وقت میگذارند. طبیعتاً صداوسیما نیز در این بازه زمانی طلایی از هر ایده و ابتکاری که بتواند به هر چه بهتر پوشش دادن مسابقات کمک کند، بهره میگیرد و شاید یکی از این ابتکارات استفاده از گزارشگران ورزشی جوانتر و صداهای تازهتر و فاصله گرفتن از گزارشگرانی باشد که بیشتر در این بزنگاهها روی آنتن بودهاند.