سیب شیروان؛ محصولی که هنوز « برند » نشده است
جواد حشمتی شیروان
سیب برای شیروان فقط یک محصول کشاورزی نیست؛ بخشی از اقتصاد روستاها، معیشت باغداران و یکی از مهمترین ظرفیتهای کشاورزی شهرستان است؛ اما با وجود سالها تولید، هنوز یک سؤال اساسی پابرجاست: چرا «سیب شیروان» به اندازه ظرفیت واقعی خود شناخته نشده است؟ بررسی آمار و گزارشهای منتشرشده نشان میدهد شیروان، قطب اصلی تولید سیب در خراسان شمالی است. در سالهای گذشته، بیش از نیمی از تولید سیب استان به شیروان اختصاص داشته و حتی از سیب این شهرستان بهعنوان محصولی با کیفیت بالا یاد شده است. با این حال، ضعف صادرات و فروش سنتی از جمله مشکلاتی بوده که بارها درباره آن هشدار داده شده است. اکنون بر اساس آمار امسال، شهرستان شیروان حدود ۲ هزار و ۹۸۵ هکتار باغ سیب دارد و پیشبینی برداشت حدود ۷۵ هزار تن محصول مطرح شده است؛ رقمی که نشان میدهد سیب میتواند بسیار فراتر از یک محصول فصلی، به یکی از پایههای اقتصاد محلی تبدیل شود. از سوی دیگر، در آمارهای سالهای اخیر نیز بیش از ۶۴ درصد تولید سیب خراسان شمالی مربوط به شیروان اعلام شده است.
مسئله کجاست؟
مشکل شیروان، کمبود ظرفیت نیست؛ مشکل، کمبود نگاه زنجیرهای به ظرفیت سیب است. وقتی هزاران تن محصول تولید میشود اما بخش قابل توجهی از آن همچنان به شکل خام و از مسیر واسطهها به بازار میرسد، ارزش اصلی محصول در محل تولید باقی نمیماند. سیب از باغ خارج میشود، اما سود اصلی لزوماً به باغدار و شهرستان برنمیگردد. این همان حلقه مفقودهای است که باید جدی گرفته شود؛ از تولید تا بستهبندی، سورتینگ، سردخانه، صنایع تبدیلی، بازاریابی، صادرات و در نهایت برندینگ.
سیب شیروان نیازمند یک «نام» است
امروز در بازار، صرف تولید محصول کافی نیست. محصولی که برند دارد، هویت دارد؛ مشتری آن را میشناسد، برایش ارزش بیشتری قائل میشود و حاضر است بابت کیفیت و اصالت آن هزینه کند. «سیب شیروان» باید از یک عنوان جغرافیایی ساده به یک برند تجاری و منطقهای تبدیل شود؛ برندی که کیفیت، طعم، باغهای شیروان، اقلیم منطقه و نام شهرستان را در ذهن مصرفکننده تداعی کند. این اتفاق البته با طراحی یک لوگو یا چاپ عبارت «سیب شیروان» روی کارتن رخ نمیدهد؛ برند شدن، نیازمند یک برنامه مشخص و چندساله است.
«جشنواره ملی سیب شیروان»؛ یک ایده برای خروج از روزمرگی
در این میان، برگزاری نخستین «جشنواره ملی سیب شیروان» میتواند نقطه آغاز یک حرکت جدی باشد. جشنواره نباید صرفاً یک مراسم تشریفاتی با چند سخنرانی و اهدای لوح باشد؛ بلکه باید به یک رویداد اقتصادی، کشاورزی، گردشگری و رسانهای تبدیل شود. در حاشیه چنین جشنوارهای میتوان نمایشگاه سیب و محصولات فرآوریشده، معرفی باغداران نمونه، مسابقه بهترین سیب، نشست تخصصی با صادرکنندگان و فعالان صنایع غذایی، معرفی ظرفیتهای سرمایهگذاری، تور بازدید از باغها، بازارچه محصولات محلی و برنامههای رسانهای ملی را طراحی کرد. حتی میتوان از این فرصت برای دعوت از تجار و فعالان بازار از استانهای مختلف و کشورهای هدف استفاده کرد تا جشنواره از یک رویداد محلی به یک ویترین اقتصادی برای سیب شیروان تبدیل شود.
چرا جشنواره ملی؟
چون شیروان فقط تولیدکننده یک محصول نیست، این شهرستان ظرفیت آن را دارد که روایت سیب خود را به سراسر کشور معرفی کند. تجربه باغداران نمونه نیز نشان میدهد ظرفیت تولید در این منطقه بالاست. در یکی از گزارشهای رسمی، یک باغدار شیروانی توانسته بود در شرایط خاص به عملکرد بسیار بالایی دست پیدا کند و بخشی از محصول نیز به پاکستان و روسیه صادر شده بود. این نمونه نشان میدهد مسئله فقط «امکان تولید» نیست، بلکه باید دانش، تجربه و ظرفیتهای موجود را به یک زنجیره اقتصادی پایدار تبدیل کرد.
حمایت فرماندار؛ فرصتی برای عملیاتی شدن ایده
در این میان، حمایت «محمد احمدی» فرماندار شیروان از ایده برگزاری جشنواره ملی سیب را باید به فال نیک گرفت. حمایت فرمانداری میتواند این ایده را از سطح یک پیشنهاد رسانهای خارج و به یک برنامه شهرستانی تبدیل کند؛ البته به شرط آن که دستگاههای متولی، جهاد کشاورزی، شهرداری، میراث فرهنگی، اتاق بازرگانی، بخش خصوصی، باغداران و فعالان اقتصادی در کنار مدیریت شهرستان قرار بگیرند.
جشنوارهای که نباید یکبار مصرف باشد
اگر قرار است جشنواره ملی سیب برگزار شود، باید از همین ابتدا برای آن دبیرخانه دائمی، تقویم سالانه، هویت بصری مشخص و برند مستقل تعریف شود. در چنین شرایطی، جشنواره هر سال میتواند به محل ارائه دستاوردهای یکسال گذشته و معرفی برنامههای سال آینده تبدیل شود.
وقت آن رسیده سیب شیروان را فقط نفروشیم؛ معرفی کنیم
شیروان سالهاست سیب تولید میکند؛ اما اکنون زمان آن رسیده که از مرحله تولید محصول به مرحله تولید ارزش برسد. اگر هزاران تن سیب تولید شود اما نام شیروان روی آن دیده نشود، بخشی از ظرفیت اقتصادی محصول همچنان مغفول میماند. برگزاری «جشنواره ملی سیب شیروان» میتواند نخستین گام برای این تغییر باشد؛ رویدادی که اگر درست طراحی شود، نه فقط جشن برداشت سیب، بلکه جشن اقتصاد، کشاورزی، گردشگری و هویت شیروان خواهد بود. اکنون که فرماندار شیروان از این ایده حمایت کرده است، انتظار میرود این حمایت به یک برنامه مشخص، زمانبندیشده و قابل سنجش تبدیل شود. شاید وقت آن رسیده باشد که شیروان به جای این که فقط بگوید «سیب تولید میکنیم»، با صدای بلند بگوید: «سیب شیروان؛ یک برند ملی در انتظار تولد است.»