زندگی شیرین می شود!
جواد کریمی راد
«آئینه» یکی از مجموعههای پرمخاطب تلویزیون بود که سری اول آن در سال 1364 تولید و پخش شد و حالا بعد از 41 سال این شب ها از شبکه آی فیلم بازپخش می شود. این سریال، روایتگر معضلات و مشکلات موجود در خانوادههای ایرانی بود که به میزان توانایی خود به ارائه راهحلهایی برای رفع این مشکلات میپرداخت. آن هایی که در فاصله سالهای 1364 تا 1366 این سریال را تماشا میکردند، دوشنبه شبهایی را به یاد میآورند که شهر به خاطر پخش «آئینه» به عنوان اولین سریال خانوادگی هفتگی تلویزیون خلوت میشد. هر قسمت سریال یک مشکل خانوادگی را مطرح میکرد و به دو بخش تقسیم میشد؛ بخش نخست، زمانی بود که خانواده با رفتارهای اشتباه مشکلی را پیچیدهتر میکرد و بخش دوم با عنوان «زندگی شیرین میشود» نمایش طرز صحیح برخورد با آن مشکل و یا اصلاح آن رفتار اشتباه بود. شاید مردمی که برای اولینبار این روزها سریال «آئینه» را میبینند، با خود بگویند که در آن زمان کیفیت سریالها به لحاظ تصویربرداری و نورپردازی خیلی مناسب نبوده اما موضوعاتی که این سریال دستمایه قرار داده هنوز هم برای مخاطبان تلویزیون جالب است، چون به مسائلی توجه کرده که این روزها هم در خانوادهها شاهد آن ها هستیم. نخستین قسمت این سریال، داستان پیرمرد و پیرزنی را روایت میکرد که برای این که مشکلات و اختلافات پسرشان با همسرش را بیشتر نکنند، خانه او را تَرک میکنند و خیلی غریبانه به یک پارک پناه میبرند. پیرمرد در حالی که در رؤیاهایش همراه همسرش یک زندگی آرام را با پسر و خانوادهاش تصور میکند از دنیا میرود. دیدن این صحنه گرچه تلخ است اما درسهای زیادی به بیننده میدهد. متأسفانه هنوز چنین مشکلاتی در جامعه وجود دارد و بعضی زوجهای جوان نمیتوانند خیلی با افراد کهنسال ارتباط برقرار کنند و آن ها را حتی مزاحم زندگی خودشان میدانند، در حالی که از این مسأله غافل هستند که میتوانند از تجربیات آن ها در زندگیشان استفاده کنند.
سریال «آئینه» در یکی از قسمتها زندگی دختری را به تصویر کشید که مادرش به او اجازه نمیداد انجام کارهای خانه را یاد بگیرد و او بعد از ازدواج دچار مشکل میشود. در واقع «بهبهانی» نویسنده این مجموعه در آن سالها با بهره بردن از تجربیاتش فیلمنامهای را نوشت که کاربردی بود. گرچه او و «لطفی» ابتدا موضوعات سریال «آئینه» را خودشان طراحی میکردند اما بعد که مردم مشکلاتشان را با ارسال نامه مطرح میکردند، براساس نامههای مردم، سوژههای این سریال را مینوشتند. یکی دیگر از ویژگیهای این سریال، استفاده از بازیگران خوب تئاتر بود. بازیگران باتجربه تئاتر توانستند در کنار یکدیگر بازی خوبی در مجموعه آئینه ارائه کنند. مجموعه «آئینه»، راهکارهای درست زندگی کردن را در قالب نمایش به مردم ارائه میکند. متنهای خوب و انتخابهای درست کارگردان باعث شده «آئینه» هنوز هم بعد از گذشت حدود 41 سال برای مردم دیدنی باشد. این سریال را «ایرج بقایی کرمانی» و «احمد بهبهانی» نوشته بودند و دو فصل آن را «غلامحسین لطفی» کارگردانی کرده بود. در این سریال، بازیگران بسیاری حضور داشتند؛ چه آن ها که بازیگران شناخته شدهای بودند و چه آن ها که اولین حضورشان را در دنیای تصویر تجربه میکردند. در این مجموعه، بازیگرانی همچون زنده یاد «مهین شهابی»، مرحوم «فردوس کاویانی»، زندهیاد «جمشید اسماعیلخانی»، «پوراندخت مهیمن»، «رویا افشار»، «رضا بابک» و «آشا محرابی» به ایفای نقش پرداختند که نگاهی مختصر به کارنامه تعدادی از این بازیگران در موقع پخش این مجموعه انداختیم.
مهین شهابی
زنده یاد «مهین شهابی» از بازیگران مطرح و تحسین شده تئاتر، سینما و تلویزیون بود که کارش را با تئاتر شروع کرده بود و بعدها در سینما و تلویزیون هم حضور پیدا کرد. «شهابی» یکی از بازیگران اصلی «آئینه» بود و بعدها هم در بسیاری از سریالها و فیلمها بازی کرد.
رضا بابک
«رضا بابک» در سه سری از «آئینه» بازی کرد و بعد از آن هم فیلمها و سریالهای مختلفی را در کارنامهاش دارد.
پوراندخت مهیمن
نام فیلمها و سریالهای «پوراندخت مهیمن» فهرست بلندبالایی است که از همین سریال «آئینه» در سال ۶۴ شروع میشود و تا سریال «رستگاری» «مسعود ده نمکی» ادامه پیدا میکند.
رویا افشار
«رویا افشار» از شناختهشدهترین بازیگران «آئینه» است. او در سال 1364 در این سریال بازی کرد، در حالی که پیش از آن چند سریال نه چندان موفق بازی کرده بود. او بعد از این سریال تا سال 1368 در چند فیلم و سریال حاضر شد، از جمله سریال «در خانه» به کارگردانی «بیژن بیرنگ» و «مهران رسام»، اما از سال 1368 یکباره بازیگری را کنار گذاشت تا سال 1380 که با سریال «سیب ترش» ساخته «خسرو معصومی» به دنیای بازیگری برگشت و بعد از آن هم در چندین فیلم و سریال حضور داشته است. آخرین فیلمیکه او در آن بازی کرده فیلم «مامان» ساخته «آرش انیسی» است که در جشنواره سی و نهم فجر نمایش داده شد و سریال «آنتن» که چند سال قبل از شبکه نمایش خانگی پخش شد.
مرجانه گلچین
«مرجانه گلچین» بازیگری را با سریال «آئینه» شروع کرد، بعد از آن اما به یکی از چهرههای همیشگی سریالهای تلویزیونی تبدیل شد، از جمله «ازدواج پرماجرا» و سریال پربیننده «آئینه عبرت». او در دهه 70 بیشتر در فیلمها حضور داشت و بعد با سریال «بزنگاه» «رضا عطاران» در نقش کمدی دیده شد و بازخوردهایا بازی ش در این کمدی آن قدر خوب بود که دیگر رسماً به بازیگر نقشهای کمدی تبدیل شد.
آشا محرابی
«آشا محرابی» اولین بازیاش را در سریال «آئینه» تجربه کرد. آن طور که «غلامحسین لطفی» تعریف کرده برای این سریال به یک بازیگر دختر نوجوان نیاز داشتند و «آشا» گزینه خوبی برای این نقش بود. «آشا محرابی» که در این سالها بیشتر تمرکزش روی تئاتر و به ویژه تئاتر کودک بوده، در سریالهای زیادی هم بازی کرده است.
شکلگیری سریال
«غلامحسین لطفی»، کارگردان مجموعه تلویزیونی «آئینه» درباره شکلگیری این سریال در مصاحبه ای در سال های گذشته گفته بود: تولید این مجموعه به سال ها پیش در شبکه یک برمیگردد. در گروه معارف قرار بود دو کار 10 دقیقهای با عنوان «زشت و زیبا» کار شود، اما بعد از این که با نویسنده صحبت کردیم تصمیم گرفتیم شکل کار را تغییر دهیم و یک سریال 40 تا 45 دقیقهای بسازیم. برای اولین بار بود که سریال خانوادگی هفتگی تهیه میشد. برخی طرحها را نویسنده میداد و بعضی از طرحها را خودم میدادم و مینوشتم. وقتی سریال پخش شد مورد استقبال مردم قرار گرفت، نامههای زیادی برای ما ارسال شد که مردم در آن مشکلاتشان را طرح میکردند. گرچه در ابتدا سوژهها را خودمان طراحی میکردیم، اما بعد سوژهها را از میان نامههایی که مردم میفرستند، انتخاب میکردیم. وقتی مجموعه «آئینه» پخش میشد خیابانها خلوت میشد. از خودم تعریف نمیکنم، اما با توجه به این که موضوع این سریال به روز بود مورد استقبال خانوادهها قرار گرفت. مجموعه «آئینه» را دوست دارم، چون مردم هم این مجموعه را دوست داشتند. در آن زمان با توجه به امکانات کمی که در اختیار داشتم، سعی کردم مجموعه خوبی بسازم. مسلماً اگر بخواهم این مجموعه را الان بسازم بهتر از آن میسازم، چرا که در حال حاضر مشکلات خانوادهها زیاد است. مطمئن هستم اگر ساخت این مجموعه چهار تا پنج سال ادامه پیدا میکرد تأثیر زیادی روی مخاطبان میگذاشت. در حال حاضر شاهد هستیم شبکههای بیگانه با ادامه دادن ساخت مجموعههای موفق، تأثیر فراوانی بر تماشاگران میگذراند. البته سلیقه مدیران در آن زمان این بود که این سریال ادامه پیدا نکند. علاقه مندم باز هم سریال «آئینه» را بسازم. وی درباره انتخاب بازیگران تئاتر برای سریال «آئینه» توضیح داده بود: من از تئاتر آمدهام و کارگردان تئاتر هستم، برای بازی در این سریال هم احساس کردم باید تئاتریها را انتخاب کنم، چرا که نقشها ایجاب میکرد. در این سریال، من یک ایده نو هم طراحی کردم و از خانوادههای هنرمند دعوت کرده بودند. هنوز هم مردم من را با سریالهای «آئینه» و «در خانه» میشناسند.
این بازیگر و کارگردان پیشکسوت افزوده بود: هر هفته که سریال «آئینه» پخش میشد، برای من یک گونی نامه میآمد از داستانهایی که مردم پیشنهاد می دادند که ساخته شود. همه را نمیتوانستم بخوانم اما برخی را میخواندم؛ ۸۰ درصد مشکلاتی بود که ما نمیتوانستیم در تلویزیون نشان دهیم.
«رویا افشار» هم در مصاحبه ای در سال های گذشته درباره بازی در مجموعه تلویزیونی «آئینه» گفته بود: مردم بخشی از خاطراتشان را فراموش میکنند و برخی خاطرات را تا سالها در ذهنشان نگه میدارند. هنوز هم مردم من را بیشتر به واسطه مجموعههای «آئینه» و «در خانه» میشناسند. شاید باورتان نشود، اما هنوز وقتی مردم من را در خیابان میبیند انتظار دارند من را به جوانی همان سالهایی ببینند که در «آئینه» بازی کردم و به من میگویند چرا خانم افشار پیر شدید؟! یکی از دلایل موفقیت مجموعه «آئینه» در آن سالها به خاطر فرم کار بود که مورد استقبال مردم قرار گرفت. وقتی «آئینه» پخش شد جای خودش را میان مخاطبان باز کرد، چرا که مردم مشکلات زندگی خودشان را در این مجموعه میدیدند و برایشان قابل لمس بود. از سوی دیگر به راحتی به مخاطبان راه حل درست را ارائه میکرد. «افشار» یکی دیگر از دلایل موفقیت مجموعه «آئینه» را متنهای خوب اثر ذکر کرده و افزوده بود: آقای «بهبهانی» نویسنده این مجموعه بود؛ او با بهره بردن از تجربیاتش توانست کار خوبی را بنویسد. یکی دیگر از ویژگیهای این سریال، استفاده از بازیگران خوب تئاتر بود؛ البته منظورم این نیست که بازیگران تئاتر خوب هستند و بقیه این طور نیستند، بلکه بچههای تئاتر با تجربه خوبی که در تئاتر داشتند، توانستند در کنار یکدیگر بازی خوبی هم در مجموعه «آئینه» ارائه دهند. به گفته وی، در این مجموعه راهکارها در قالب نمایش به مردم ارائه میشد نه این که از یک کارشناس دعوت شود تا برای مردم صحبت کند. متنهای خوب و انتخابهای درست «غلامحسین لطفی» کارگردان در کنار هم باعث شد «آئینه» برای مردم جذاب شود. «افشار» تصریح کرده بود: انتخاب بازیگران خیلی با درایت انجام شد. به یاد دارم ما برای ضبط یک قسمت از مجموعه، یک هفته تمرین میکردیم و این طور نبود که فیلم یا سریال به سرعت نور تهیه شود. البته کارگردان تلویزیونی این پروژه هم خیلی زحمت کشید تا کار ریتم مناسب داشته باشد... مجموعه «آئینه» در نوع خودش رقیب نداشت.
سریال «آئینه» در یکی از قسمتها زندگی دختری را به تصویر کشید که مادرش به او اجازه نمیداد انجام کارهای خانه را یاد بگیرد و او بعد از ازدواج دچار مشکل میشود. در واقع «بهبهانی» نویسنده این مجموعه در آن سالها با بهره بردن از تجربیاتش فیلمنامهای را نوشت که کاربردی بود. گرچه او و «لطفی» ابتدا موضوعات سریال «آئینه» را خودشان طراحی میکردند اما بعد که مردم مشکلاتشان را با ارسال نامه مطرح میکردند، براساس نامههای مردم، سوژههای این سریال را مینوشتند. یکی دیگر از ویژگیهای این سریال، استفاده از بازیگران خوب تئاتر بود. بازیگران باتجربه تئاتر توانستند در کنار یکدیگر بازی خوبی در مجموعه آئینه ارائه کنند. مجموعه «آئینه»، راهکارهای درست زندگی کردن را در قالب نمایش به مردم ارائه میکند. متنهای خوب و انتخابهای درست کارگردان باعث شده «آئینه» هنوز هم بعد از گذشت حدود 41 سال برای مردم دیدنی باشد. این سریال را «ایرج بقایی کرمانی» و «احمد بهبهانی» نوشته بودند و دو فصل آن را «غلامحسین لطفی» کارگردانی کرده بود. در این سریال، بازیگران بسیاری حضور داشتند؛ چه آن ها که بازیگران شناخته شدهای بودند و چه آن ها که اولین حضورشان را در دنیای تصویر تجربه میکردند. در این مجموعه، بازیگرانی همچون زنده یاد «مهین شهابی»، مرحوم «فردوس کاویانی»، زندهیاد «جمشید اسماعیلخانی»، «پوراندخت مهیمن»، «رویا افشار»، «رضا بابک» و «آشا محرابی» به ایفای نقش پرداختند که نگاهی مختصر به کارنامه تعدادی از این بازیگران در موقع پخش این مجموعه انداختیم.
مهین شهابی
زنده یاد «مهین شهابی» از بازیگران مطرح و تحسین شده تئاتر، سینما و تلویزیون بود که کارش را با تئاتر شروع کرده بود و بعدها در سینما و تلویزیون هم حضور پیدا کرد. «شهابی» یکی از بازیگران اصلی «آئینه» بود و بعدها هم در بسیاری از سریالها و فیلمها بازی کرد.
رضا بابک
«رضا بابک» در سه سری از «آئینه» بازی کرد و بعد از آن هم فیلمها و سریالهای مختلفی را در کارنامهاش دارد.
پوراندخت مهیمن
نام فیلمها و سریالهای «پوراندخت مهیمن» فهرست بلندبالایی است که از همین سریال «آئینه» در سال ۶۴ شروع میشود و تا سریال «رستگاری» «مسعود ده نمکی» ادامه پیدا میکند.
رویا افشار
«رویا افشار» از شناختهشدهترین بازیگران «آئینه» است. او در سال 1364 در این سریال بازی کرد، در حالی که پیش از آن چند سریال نه چندان موفق بازی کرده بود. او بعد از این سریال تا سال 1368 در چند فیلم و سریال حاضر شد، از جمله سریال «در خانه» به کارگردانی «بیژن بیرنگ» و «مهران رسام»، اما از سال 1368 یکباره بازیگری را کنار گذاشت تا سال 1380 که با سریال «سیب ترش» ساخته «خسرو معصومی» به دنیای بازیگری برگشت و بعد از آن هم در چندین فیلم و سریال حضور داشته است. آخرین فیلمیکه او در آن بازی کرده فیلم «مامان» ساخته «آرش انیسی» است که در جشنواره سی و نهم فجر نمایش داده شد و سریال «آنتن» که چند سال قبل از شبکه نمایش خانگی پخش شد.
مرجانه گلچین
«مرجانه گلچین» بازیگری را با سریال «آئینه» شروع کرد، بعد از آن اما به یکی از چهرههای همیشگی سریالهای تلویزیونی تبدیل شد، از جمله «ازدواج پرماجرا» و سریال پربیننده «آئینه عبرت». او در دهه 70 بیشتر در فیلمها حضور داشت و بعد با سریال «بزنگاه» «رضا عطاران» در نقش کمدی دیده شد و بازخوردهایا بازی ش در این کمدی آن قدر خوب بود که دیگر رسماً به بازیگر نقشهای کمدی تبدیل شد.
آشا محرابی
«آشا محرابی» اولین بازیاش را در سریال «آئینه» تجربه کرد. آن طور که «غلامحسین لطفی» تعریف کرده برای این سریال به یک بازیگر دختر نوجوان نیاز داشتند و «آشا» گزینه خوبی برای این نقش بود. «آشا محرابی» که در این سالها بیشتر تمرکزش روی تئاتر و به ویژه تئاتر کودک بوده، در سریالهای زیادی هم بازی کرده است.
شکلگیری سریال
«غلامحسین لطفی»، کارگردان مجموعه تلویزیونی «آئینه» درباره شکلگیری این سریال در مصاحبه ای در سال های گذشته گفته بود: تولید این مجموعه به سال ها پیش در شبکه یک برمیگردد. در گروه معارف قرار بود دو کار 10 دقیقهای با عنوان «زشت و زیبا» کار شود، اما بعد از این که با نویسنده صحبت کردیم تصمیم گرفتیم شکل کار را تغییر دهیم و یک سریال 40 تا 45 دقیقهای بسازیم. برای اولین بار بود که سریال خانوادگی هفتگی تهیه میشد. برخی طرحها را نویسنده میداد و بعضی از طرحها را خودم میدادم و مینوشتم. وقتی سریال پخش شد مورد استقبال مردم قرار گرفت، نامههای زیادی برای ما ارسال شد که مردم در آن مشکلاتشان را طرح میکردند. گرچه در ابتدا سوژهها را خودمان طراحی میکردیم، اما بعد سوژهها را از میان نامههایی که مردم میفرستند، انتخاب میکردیم. وقتی مجموعه «آئینه» پخش میشد خیابانها خلوت میشد. از خودم تعریف نمیکنم، اما با توجه به این که موضوع این سریال به روز بود مورد استقبال خانوادهها قرار گرفت. مجموعه «آئینه» را دوست دارم، چون مردم هم این مجموعه را دوست داشتند. در آن زمان با توجه به امکانات کمی که در اختیار داشتم، سعی کردم مجموعه خوبی بسازم. مسلماً اگر بخواهم این مجموعه را الان بسازم بهتر از آن میسازم، چرا که در حال حاضر مشکلات خانوادهها زیاد است. مطمئن هستم اگر ساخت این مجموعه چهار تا پنج سال ادامه پیدا میکرد تأثیر زیادی روی مخاطبان میگذاشت. در حال حاضر شاهد هستیم شبکههای بیگانه با ادامه دادن ساخت مجموعههای موفق، تأثیر فراوانی بر تماشاگران میگذراند. البته سلیقه مدیران در آن زمان این بود که این سریال ادامه پیدا نکند. علاقه مندم باز هم سریال «آئینه» را بسازم. وی درباره انتخاب بازیگران تئاتر برای سریال «آئینه» توضیح داده بود: من از تئاتر آمدهام و کارگردان تئاتر هستم، برای بازی در این سریال هم احساس کردم باید تئاتریها را انتخاب کنم، چرا که نقشها ایجاب میکرد. در این سریال، من یک ایده نو هم طراحی کردم و از خانوادههای هنرمند دعوت کرده بودند. هنوز هم مردم من را با سریالهای «آئینه» و «در خانه» میشناسند.
این بازیگر و کارگردان پیشکسوت افزوده بود: هر هفته که سریال «آئینه» پخش میشد، برای من یک گونی نامه میآمد از داستانهایی که مردم پیشنهاد می دادند که ساخته شود. همه را نمیتوانستم بخوانم اما برخی را میخواندم؛ ۸۰ درصد مشکلاتی بود که ما نمیتوانستیم در تلویزیون نشان دهیم.
«رویا افشار» هم در مصاحبه ای در سال های گذشته درباره بازی در مجموعه تلویزیونی «آئینه» گفته بود: مردم بخشی از خاطراتشان را فراموش میکنند و برخی خاطرات را تا سالها در ذهنشان نگه میدارند. هنوز هم مردم من را بیشتر به واسطه مجموعههای «آئینه» و «در خانه» میشناسند. شاید باورتان نشود، اما هنوز وقتی مردم من را در خیابان میبیند انتظار دارند من را به جوانی همان سالهایی ببینند که در «آئینه» بازی کردم و به من میگویند چرا خانم افشار پیر شدید؟! یکی از دلایل موفقیت مجموعه «آئینه» در آن سالها به خاطر فرم کار بود که مورد استقبال مردم قرار گرفت. وقتی «آئینه» پخش شد جای خودش را میان مخاطبان باز کرد، چرا که مردم مشکلات زندگی خودشان را در این مجموعه میدیدند و برایشان قابل لمس بود. از سوی دیگر به راحتی به مخاطبان راه حل درست را ارائه میکرد. «افشار» یکی دیگر از دلایل موفقیت مجموعه «آئینه» را متنهای خوب اثر ذکر کرده و افزوده بود: آقای «بهبهانی» نویسنده این مجموعه بود؛ او با بهره بردن از تجربیاتش توانست کار خوبی را بنویسد. یکی دیگر از ویژگیهای این سریال، استفاده از بازیگران خوب تئاتر بود؛ البته منظورم این نیست که بازیگران تئاتر خوب هستند و بقیه این طور نیستند، بلکه بچههای تئاتر با تجربه خوبی که در تئاتر داشتند، توانستند در کنار یکدیگر بازی خوبی هم در مجموعه «آئینه» ارائه دهند. به گفته وی، در این مجموعه راهکارها در قالب نمایش به مردم ارائه میشد نه این که از یک کارشناس دعوت شود تا برای مردم صحبت کند. متنهای خوب و انتخابهای درست «غلامحسین لطفی» کارگردان در کنار هم باعث شد «آئینه» برای مردم جذاب شود. «افشار» تصریح کرده بود: انتخاب بازیگران خیلی با درایت انجام شد. به یاد دارم ما برای ضبط یک قسمت از مجموعه، یک هفته تمرین میکردیم و این طور نبود که فیلم یا سریال به سرعت نور تهیه شود. البته کارگردان تلویزیونی این پروژه هم خیلی زحمت کشید تا کار ریتم مناسب داشته باشد... مجموعه «آئینه» در نوع خودش رقیب نداشت.