سلامت نامه
هشدار درباره مصرف خودسرانه یک داروی لاغری
تیرزپاتاید یک داروی تخصصی است، نه یک داروی ساده برای کاهش وزن، بنابراین مصرف آن بدون تجویز پزشک، تغییر خودسرانه دُز یا ادامه مصرف بدون پایش وضعیت بیمار میتواند خطرناک باشد
دکتر «فخر زارعی» مدیر نظارت بر دارو و مواد تحت کنترل معاونت غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی خراسان شمالی با هشدار نسبت به مصرف خودسرانه و تجویز غیرمنطقی داروی «تیرزپاتاید»، بر ضرورت مصرف این دارو صرفاً تحت نظر پزشک و با توجه به شرایط بالینی و آزمایشهای بیمار تأکید کرد. وی در گفت و گو با وبدا با اشاره به کاربردهای درمانی تیرزپاتاید اظهار کرد: این دارو با وجود کاربردهای درمانی از جمله در دیابت نوع ۲، آپنه انسدادی خواب و کنترل وزن در افراد واجد شرایط، در سالهای اخیر در جامعه بیشتر با عنوان «داروی لاغری» شناخته شده است. وی افزود: متأسفانه در برخی موارد، عدم توجه به اندیکاسیونهای علمی و شرایط تأییدشده مصرف، موجب تجویز یا مصرف بیرویه و غیرمنطقی این دارو با هدف کاهش وزن شده است. در حالی که مصرف تیرزپاتاید باید تنها با تجویز پزشک و پس از بررسی شرایط بالینی، سوابق پزشکی و یافتههای پاراکلینیک بیمار انجام شود. دکتر «فخر زارعی» با تأکید بر اهمیت آگاهی بیماران از عوارض احتمالی دارو گفت: یکی از نگرانیهای جدی، عدم آگاهی بیمار از علایم هشداردهنده و تأخیر در مراجعه به پزشک است که در موارد شدید میتواند پیامدهای جبرانناپذیری به همراه داشته باشد. این داروساز تصریح کرد: اگرچه برخی عوارض گوارشی ممکن است در ابتدای درمان رخ دهند، اما شدت، تداوم یا همراهی علایم با نشانههایی مانند ضعف شدید، سرگیجه، کاهش سطح هوشیاری یا علایم کمآبی بدن، نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است و نباید همه علایم به عنوان عارضه طبیعی و قابل انتظار دارو نادیده گرفته شوند. وی با اشاره به عوارض احتمالی این گروه از داروها بیان کرد: آسیب حاد کلیه، بهویژه در شرایط کاهش حجم مایعات بدن، رتینوپاتی دیابتی، بیماریهای کیسه صفرا و مجاری صفراوی، عوارض گوارشی، واکنشهای حساسیتی شدید از جمله آنافیلاکسی و آنژیوادم، افت قند خون، پانکراتیت و سایر عوارض احتمالی باید مورد توجه قرار گیرند. وی افزود: عوارض گوارشی میتواند شامل درد شکم، یبوست، کاهش اشتها، اسهال، سوءهاضمه، تهوع و استفراغ باشد. همچنین در بیماران مبتلا به دیابت نوع ۲، بهویژه در صورت مصرف همزمان با انسولین یا داروهای تحریککننده ترشح انسولین، خطر افت قند خون اهمیت بیشتری پیدا میکند. وی همچنین بر ضرورت توجه به سابقه شخصی یا خانوادگی بیماریهای تیروئید و اختلالات غدد درونریز تأکید کرد و گفت: در این افراد، تصمیمگیری برای مصرف دارو باید پس از ارزیابی و با نظارت پزشک انجام شود. دکتر «فخر زارعی» در ادامه با اشاره به احتمال بازگشت وزن پس از قطع درمان اظهار کرد: استفاده از دارو نباید جایگزین اصلاح سبک زندگی شود. رعایت رژیم غذایی مناسب، افزایش فعالیت بدنی و ایجاد تغییرات پایدار در سبک زندگی باید همزمان با درمان دارویی مورد توجه قرار گیرد و پس از قطع دارو نیز ادامه پیدا کند. وی خاطرنشان کرد: تیرزپاتاید یک داروی تخصصی است، نه یک داروی ساده برای کاهش وزن، بنابراین مصرف آن بدون تجویز پزشک، تغییر خودسرانه دُز یا ادامه مصرف بدون پایش وضعیت بیمار میتواند خطرناک باشد. توصیه میشود افراد برای کاهش وزن، به جای تهیه و مصرف خودسرانه این دارو، ابتدا توسط پزشک ارزیابی شود و در صورت وجود اندیکاسیون، درمان مناسب و ایمن را تحت نظر پزشک دریافت کنند.
الگوی غذایی مناسب دوران سالمندی
الگوهای غذایی مبتنی بر مواد غذایی گیاهی و کمتر فرآوریشده با پیامدهای مطلوبتری برای سلامت در سالهای میانسالی و سالمندی همراه هستند
پیروی از یک الگوی غذایی متعادل، متنوع و سرشار از مواد غذایی گیاهی و کمفرآوریشده میتواند نقش مهمی در حفظ سلامت جسمی و شناختی در دوران سالمندی داشته باشد. به گزارش دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت، با افزایش سن، توجه به کیفیت رژیم غذایی اهمیت بیشتری پیدا میکند. بررسیهای علمی نشان میدهد برای داشتن سالمندی سالم، نمیتوان یک ماده غذایی خاص را بهعنوان «سوپرفود» معرفی کرد، بلکه مجموعه انتخابهای غذایی و الگوی کلی تغذیه است که بیشترین اهمیت را دارد. الگوهای غذایی مبتنی بر مواد غذایی گیاهی و کمتر فرآوریشده با پیامدهای مطلوبتری برای سلامت در سالهای میانسالی و سالمندی همراه هستند. مصرف منظم سبزیجات و میوهها میتواند بخش مهمی از رژیم غذایی سالم را تشکیل دهد؛ این مواد غذایی منابع مناسبی از فیبر، ویتامینها، مواد معدنی و ترکیبات زیستفعال هستند و میتوانند به حفظ سلامت عمومی بدن کمک کنند. مصرف بیشتر سبزیجات و میوهها را با عملکرد شناختی بهتر و سلامت جسمی و روانی مطلوبتر مرتبط هستند. گنجاندن غلات کامل در رژیم غذایی میتواند دریافت فیبر و برخی مواد مغذی را افزایش دهد. جایگزین کردن بخشی از غلات تصفیهشده با غلات کامل، یکی از راهکارهای بهبود کیفیت رژیم غذایی محسوب میشود. همچنین مصرف متعادل روغنهای گیاهی در چارچوب یک رژیم غذایی متنوع، با الگوهای غذایی مرتبط با سالمندی سالم همراه بوده است. با افزایش سن، حفظ توده و قدرت عضلانی اهمیت ویژهای پیدا میکند. حبوبات میتوانند یکی از منابع مناسب پروتئین در برنامه غذایی باشند و در کنار سایر منابع پروتئینی به تأمین نیاز بدن کمک کنند. توجه به دریافت کافی پروتئین از دوران میانسالی اهمیت دارد، زیرا کاهش توده عضلانی از تغییرات شایع مرتبط با افزایش سن است و تغذیه مناسب میتواند در حفظ سلامت عضلات نقش داشته باشد. ماهی و تخممرغ نیز میتوانند در یک الگوی غذایی سالم و متنوع مورد استفاده قرار گیرند. این مواد غذایی منابع پروتئین باکیفیت هستند و میتوانند به تأمین نیازهای تغذیهای بدن کمک کنند. بنابراین، به جای تمرکز بر یک ماده غذایی خاص، بهتر است در رژیم غذایی از انواع منابع پروتئینی در کنار سبزیجات، میوهها، غلات کامل و حبوبات استفاده شود. رژیم غذایی سالم نباید بیش از حد محدودکننده باشد بلکه یکی از ویژگیهای مهم یک الگوی غذایی مناسب برای سالمندی، قابلادامه بودن آن در بلندمدت است. رژیمهای غذایی بسیار محدودکننده که امکان پایبندی طولانیمدت به آن ها دشوار است، نمیتوانند انتخاب مناسبی برای سلامت درازمدت باشند. یک الگوی غذایی سالم باید علاوه بر تأمین نیازهای تغذیهای، متنوع، متعادل و متناسب با شرایط فرد باشد. سالمندی سالم بیش از آن که به مصرف یک ماده غذایی خاص وابسته باشد، به کیفیت و الگوی کلی تغذیه در طول زندگی ارتباط دارد. افزایش مصرف سبزیجات، میوهها، غلات کامل و حبوبات، استفاده متعادل از منابع پروتئینی مانند ماهی و تخممرغ و کاهش وابستگی به مواد غذایی بسیار فرآوریشده میتواند به شکلگیری یک الگوی غذایی سالمتر کمک کند. بنابراین، برای حمایت از سلامت در دوران سالمندی، به جای جستوجوی یک ماده غذایی معجزهآسا، باید بر تنوع، تعادل، کیفیت مواد غذایی و تداوم عادات غذایی سالم در طول زندگی تمرکز کرد.
علایم آلزایمر
اختلال در پیدا کردن کلمات، گم کردن مسیر یا آدرسها، تغییرات بویایی، ناتوانی در پیدا کردن محل اشیا و اختلال در به خاطر سپردن وقایع اخیر میتواند از نشانههایی باشد که نیازمند بررسی تخصصی است
یک متخصص مغز و اعصاب با اشاره به این که آلزایمر، شایعترین نوع دمانس(زوال عقل) است، گفت: علایم این بیماری ممکن است ۱۰ تا ۱۵ سال پیش از آن که اختلال جدی در عملکرد روزمره فرد ایجاد شود، آغاز شوند و شناسایی افراد در مرحله پیش از بروز علایم بالینی میتواند در اقدامات پیشگیرانه و کنترل عوامل خطر مؤثر باشد. دکتر «رویا پیران» در گفت وگو با وبدا با بیان این که دمانس، تنها به آلزایمر محدود نمیشود، اظهار کرد: آلزایمر شایعترین نوع دمانس محسوب میشود، اما انواع مختلفی از دمانس وجود دارد که باید در فرایند تشخیص از یکدیگر تفکیک شوند. وی با اشاره به روند تدریجی بیماری افزود: علایم آلزایمر ممکن است از ۱۰ تا ۱۵ سال پیش از بروز اختلال جدی در عملکرد فرد آغاز شوند؛ زمانی میتوان بیماری را در مرحله بالینی آلزایمر در نظر گرفت که اختلال شناختی به اندازهای پیشرفت کرده باشد که عملکرد روزمره فرد را تحت تأثیر قرار دهد. این متخصص مغز و اعصاب ادامه داد: ممکن است فرد در سالهای ابتدایی دچار برخی مشکلات حافظه باشد اما همچنان بتواند فعالیتهای روزمره خود را به شکل مستقل انجام دهد. فاصله زمانی میان بروز اختلالات شناختی اولیه تا زمانی که این اختلالات در عملکرد روزانه فرد ایجاد مشکل کنند، به عنوان دوره پیش از بروز دمانس یا مرحله اختلال شناختی خفیف (MCI)شناخته میشود. «پیران» درباره برخی علایم اولیه هشداردهنده گفت: اختلال در پیدا کردن کلمات، گم کردن مسیر یا آدرسها، تغییرات بویایی، ناتوانی در پیدا کردن محل اشیا و اختلال در به خاطر سپردن وقایع اخیر میتواند از نشانههایی باشد که نیازمند بررسی تخصصی است. وی با اشاره به تفاوت حافظه نزدیک و دور در روند بیماری افزود: در مراحل ابتدایی و تا حدود اواسط بیماری، بیشتر حافظه نزدیک و وقایع اخیر تحت تأثیر قرار میگیرد و ممکن است فرد اتفاقات روزهای اخیر را به یاد نیاورد، در حالی که حافظه مربوط به وقایع دورتر برای مدت بیشتری حفظ میشود. وی تأکید کرد: البته وجود هر یک از این علایم به تنهایی به معنای ابتلا به آلزایمر نیست و تشخیص نیازمند ارزیابی پزشکی و بررسی شرایط فرد است. «پیران» با اشاره به این که برخی فراموشیهای روزمره نباید بلافاصله به بیماری آلزایمر نسبت داده شوند، گفت: سن، میزان اختلال در عملکرد روزانه و شرایط شناختی فرد در ارزیابی اهمیت دارد و نمیتوان صرفاً براساس فراموش کردن یک اسم، آدرس یا وسیله، بیماری آلزایمر را تشخیص داد. وی افزود: سبک زندگی نیز میتواند در عملکرد شناختی افراد مؤثر باشد و عواملی مانند استفاده بیش از اندازه از فضای مجازی و وابستگی زیاد به فناوری، کاهش مطالعه و کاهش فعالیتهای ذهنی و اجتماعی میتواند زمینه کاهش فعالیتهای شناختی را فراهم کند. عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی همدان با اشاره به عوامل مؤثر در افزایش خطر ابتلا به آلزایمر و دمانس اظهار کرد: فشار خون، دیابت، سابقه ضربه به سر، عوامل ژنتیکی و افسردگی از جمله عواملی هستند که میتوانند در بروز یا تشدید مشکلات شناختی نقش داشته باشند. «پیران» تأکید کرد: هرچه فعالیت ذهنی و ارتباطات اجتماعی فرد کمتر باشد، احتمال افت عملکرد شناختی افزایش مییابد؛ بنابراین افراد بهویژه در سنین بالاتر نباید خود را از اجتماع دور کنند. وی توصیه کرد: افرادی که در معرض خطر افت شناختی قرار دارند، تا حد امکان فعالیت اجتماعی خود را حفظ کنند، رفتوآمد داشته باشند و فعالیتهای ذهنی و فکری متناسب با شرایط خود را ادامه دهند. این متخصص مغز و اعصاب درباره نقش تغذیه نیز گفت: افرادی که تغذیه مناسب و متعادل دارند، میتوانند از مزایای آن در کاهش عوامل خطر مرتبط با افت شناختی بهرهمند شوند و مصرف مناسب مواد غذایی مفید از جمله ماهی و دریافت کافی ویتامینها و مواد مغذی باید مورد توجه قرار گیرد. «پیران» با تأکید بر نقش خانواده در مراقبت از افراد مبتلا به آلزایمر گفت: نحوه برخورد خانواده با بیمار اهمیت زیادی دارد و باید محیطی امن و مناسب برای او فراهم شود. وی افزود: اشیای خطرناک نباید در دسترس بیمار قرار داشته باشد و رفتوآمد و شرایط محیطی او باید مورد توجه خانواده قرار گیرد؛ همچنین اگر بیمار درباره گذشته صحبت میکند یا موضوعی را تکرار میکند، خانواده نباید با او وارد مقابله شود یا برای به یاد آوردن مطالبی که فراموش کرده است به او فشار وارد کند. این متخصص مغز و اعصاب با اشاره به اهمیت توجه به وضعیت روحی بیمار ادامه داد: ناپایداریهای خلقی نیز باید مورد توجه و درمان قرار گیرد و مراقبت از بیمار، تنها به درمان دارویی محدود نمیشود، بلکه مراقبتهای محیطی، خانوادگی و حمایتی نیز باید در کنار درمان دارویی انجام شود. وی در پایان بر اهمیت شناسایی زودهنگام اختلالات شناختی تأکید کرد و گفت: توجه به علایم اولیه، کنترل عوامل خطر، حفظ فعالیت ذهنی و اجتماعی و حمایت صحیح خانواده میتواند نقش مهمی در مدیریت روند بیماری داشته باشد.
تیرزپاتاید یک داروی تخصصی است، نه یک داروی ساده برای کاهش وزن، بنابراین مصرف آن بدون تجویز پزشک، تغییر خودسرانه دُز یا ادامه مصرف بدون پایش وضعیت بیمار میتواند خطرناک باشد
دکتر «فخر زارعی» مدیر نظارت بر دارو و مواد تحت کنترل معاونت غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی خراسان شمالی با هشدار نسبت به مصرف خودسرانه و تجویز غیرمنطقی داروی «تیرزپاتاید»، بر ضرورت مصرف این دارو صرفاً تحت نظر پزشک و با توجه به شرایط بالینی و آزمایشهای بیمار تأکید کرد. وی در گفت و گو با وبدا با اشاره به کاربردهای درمانی تیرزپاتاید اظهار کرد: این دارو با وجود کاربردهای درمانی از جمله در دیابت نوع ۲، آپنه انسدادی خواب و کنترل وزن در افراد واجد شرایط، در سالهای اخیر در جامعه بیشتر با عنوان «داروی لاغری» شناخته شده است. وی افزود: متأسفانه در برخی موارد، عدم توجه به اندیکاسیونهای علمی و شرایط تأییدشده مصرف، موجب تجویز یا مصرف بیرویه و غیرمنطقی این دارو با هدف کاهش وزن شده است. در حالی که مصرف تیرزپاتاید باید تنها با تجویز پزشک و پس از بررسی شرایط بالینی، سوابق پزشکی و یافتههای پاراکلینیک بیمار انجام شود. دکتر «فخر زارعی» با تأکید بر اهمیت آگاهی بیماران از عوارض احتمالی دارو گفت: یکی از نگرانیهای جدی، عدم آگاهی بیمار از علایم هشداردهنده و تأخیر در مراجعه به پزشک است که در موارد شدید میتواند پیامدهای جبرانناپذیری به همراه داشته باشد. این داروساز تصریح کرد: اگرچه برخی عوارض گوارشی ممکن است در ابتدای درمان رخ دهند، اما شدت، تداوم یا همراهی علایم با نشانههایی مانند ضعف شدید، سرگیجه، کاهش سطح هوشیاری یا علایم کمآبی بدن، نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است و نباید همه علایم به عنوان عارضه طبیعی و قابل انتظار دارو نادیده گرفته شوند. وی با اشاره به عوارض احتمالی این گروه از داروها بیان کرد: آسیب حاد کلیه، بهویژه در شرایط کاهش حجم مایعات بدن، رتینوپاتی دیابتی، بیماریهای کیسه صفرا و مجاری صفراوی، عوارض گوارشی، واکنشهای حساسیتی شدید از جمله آنافیلاکسی و آنژیوادم، افت قند خون، پانکراتیت و سایر عوارض احتمالی باید مورد توجه قرار گیرند. وی افزود: عوارض گوارشی میتواند شامل درد شکم، یبوست، کاهش اشتها، اسهال، سوءهاضمه، تهوع و استفراغ باشد. همچنین در بیماران مبتلا به دیابت نوع ۲، بهویژه در صورت مصرف همزمان با انسولین یا داروهای تحریککننده ترشح انسولین، خطر افت قند خون اهمیت بیشتری پیدا میکند. وی همچنین بر ضرورت توجه به سابقه شخصی یا خانوادگی بیماریهای تیروئید و اختلالات غدد درونریز تأکید کرد و گفت: در این افراد، تصمیمگیری برای مصرف دارو باید پس از ارزیابی و با نظارت پزشک انجام شود. دکتر «فخر زارعی» در ادامه با اشاره به احتمال بازگشت وزن پس از قطع درمان اظهار کرد: استفاده از دارو نباید جایگزین اصلاح سبک زندگی شود. رعایت رژیم غذایی مناسب، افزایش فعالیت بدنی و ایجاد تغییرات پایدار در سبک زندگی باید همزمان با درمان دارویی مورد توجه قرار گیرد و پس از قطع دارو نیز ادامه پیدا کند. وی خاطرنشان کرد: تیرزپاتاید یک داروی تخصصی است، نه یک داروی ساده برای کاهش وزن، بنابراین مصرف آن بدون تجویز پزشک، تغییر خودسرانه دُز یا ادامه مصرف بدون پایش وضعیت بیمار میتواند خطرناک باشد. توصیه میشود افراد برای کاهش وزن، به جای تهیه و مصرف خودسرانه این دارو، ابتدا توسط پزشک ارزیابی شود و در صورت وجود اندیکاسیون، درمان مناسب و ایمن را تحت نظر پزشک دریافت کنند.
الگوی غذایی مناسب دوران سالمندی
الگوهای غذایی مبتنی بر مواد غذایی گیاهی و کمتر فرآوریشده با پیامدهای مطلوبتری برای سلامت در سالهای میانسالی و سالمندی همراه هستند
پیروی از یک الگوی غذایی متعادل، متنوع و سرشار از مواد غذایی گیاهی و کمفرآوریشده میتواند نقش مهمی در حفظ سلامت جسمی و شناختی در دوران سالمندی داشته باشد. به گزارش دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت، با افزایش سن، توجه به کیفیت رژیم غذایی اهمیت بیشتری پیدا میکند. بررسیهای علمی نشان میدهد برای داشتن سالمندی سالم، نمیتوان یک ماده غذایی خاص را بهعنوان «سوپرفود» معرفی کرد، بلکه مجموعه انتخابهای غذایی و الگوی کلی تغذیه است که بیشترین اهمیت را دارد. الگوهای غذایی مبتنی بر مواد غذایی گیاهی و کمتر فرآوریشده با پیامدهای مطلوبتری برای سلامت در سالهای میانسالی و سالمندی همراه هستند. مصرف منظم سبزیجات و میوهها میتواند بخش مهمی از رژیم غذایی سالم را تشکیل دهد؛ این مواد غذایی منابع مناسبی از فیبر، ویتامینها، مواد معدنی و ترکیبات زیستفعال هستند و میتوانند به حفظ سلامت عمومی بدن کمک کنند. مصرف بیشتر سبزیجات و میوهها را با عملکرد شناختی بهتر و سلامت جسمی و روانی مطلوبتر مرتبط هستند. گنجاندن غلات کامل در رژیم غذایی میتواند دریافت فیبر و برخی مواد مغذی را افزایش دهد. جایگزین کردن بخشی از غلات تصفیهشده با غلات کامل، یکی از راهکارهای بهبود کیفیت رژیم غذایی محسوب میشود. همچنین مصرف متعادل روغنهای گیاهی در چارچوب یک رژیم غذایی متنوع، با الگوهای غذایی مرتبط با سالمندی سالم همراه بوده است. با افزایش سن، حفظ توده و قدرت عضلانی اهمیت ویژهای پیدا میکند. حبوبات میتوانند یکی از منابع مناسب پروتئین در برنامه غذایی باشند و در کنار سایر منابع پروتئینی به تأمین نیاز بدن کمک کنند. توجه به دریافت کافی پروتئین از دوران میانسالی اهمیت دارد، زیرا کاهش توده عضلانی از تغییرات شایع مرتبط با افزایش سن است و تغذیه مناسب میتواند در حفظ سلامت عضلات نقش داشته باشد. ماهی و تخممرغ نیز میتوانند در یک الگوی غذایی سالم و متنوع مورد استفاده قرار گیرند. این مواد غذایی منابع پروتئین باکیفیت هستند و میتوانند به تأمین نیازهای تغذیهای بدن کمک کنند. بنابراین، به جای تمرکز بر یک ماده غذایی خاص، بهتر است در رژیم غذایی از انواع منابع پروتئینی در کنار سبزیجات، میوهها، غلات کامل و حبوبات استفاده شود. رژیم غذایی سالم نباید بیش از حد محدودکننده باشد بلکه یکی از ویژگیهای مهم یک الگوی غذایی مناسب برای سالمندی، قابلادامه بودن آن در بلندمدت است. رژیمهای غذایی بسیار محدودکننده که امکان پایبندی طولانیمدت به آن ها دشوار است، نمیتوانند انتخاب مناسبی برای سلامت درازمدت باشند. یک الگوی غذایی سالم باید علاوه بر تأمین نیازهای تغذیهای، متنوع، متعادل و متناسب با شرایط فرد باشد. سالمندی سالم بیش از آن که به مصرف یک ماده غذایی خاص وابسته باشد، به کیفیت و الگوی کلی تغذیه در طول زندگی ارتباط دارد. افزایش مصرف سبزیجات، میوهها، غلات کامل و حبوبات، استفاده متعادل از منابع پروتئینی مانند ماهی و تخممرغ و کاهش وابستگی به مواد غذایی بسیار فرآوریشده میتواند به شکلگیری یک الگوی غذایی سالمتر کمک کند. بنابراین، برای حمایت از سلامت در دوران سالمندی، به جای جستوجوی یک ماده غذایی معجزهآسا، باید بر تنوع، تعادل، کیفیت مواد غذایی و تداوم عادات غذایی سالم در طول زندگی تمرکز کرد.
علایم آلزایمر
اختلال در پیدا کردن کلمات، گم کردن مسیر یا آدرسها، تغییرات بویایی، ناتوانی در پیدا کردن محل اشیا و اختلال در به خاطر سپردن وقایع اخیر میتواند از نشانههایی باشد که نیازمند بررسی تخصصی است
یک متخصص مغز و اعصاب با اشاره به این که آلزایمر، شایعترین نوع دمانس(زوال عقل) است، گفت: علایم این بیماری ممکن است ۱۰ تا ۱۵ سال پیش از آن که اختلال جدی در عملکرد روزمره فرد ایجاد شود، آغاز شوند و شناسایی افراد در مرحله پیش از بروز علایم بالینی میتواند در اقدامات پیشگیرانه و کنترل عوامل خطر مؤثر باشد. دکتر «رویا پیران» در گفت وگو با وبدا با بیان این که دمانس، تنها به آلزایمر محدود نمیشود، اظهار کرد: آلزایمر شایعترین نوع دمانس محسوب میشود، اما انواع مختلفی از دمانس وجود دارد که باید در فرایند تشخیص از یکدیگر تفکیک شوند. وی با اشاره به روند تدریجی بیماری افزود: علایم آلزایمر ممکن است از ۱۰ تا ۱۵ سال پیش از بروز اختلال جدی در عملکرد فرد آغاز شوند؛ زمانی میتوان بیماری را در مرحله بالینی آلزایمر در نظر گرفت که اختلال شناختی به اندازهای پیشرفت کرده باشد که عملکرد روزمره فرد را تحت تأثیر قرار دهد. این متخصص مغز و اعصاب ادامه داد: ممکن است فرد در سالهای ابتدایی دچار برخی مشکلات حافظه باشد اما همچنان بتواند فعالیتهای روزمره خود را به شکل مستقل انجام دهد. فاصله زمانی میان بروز اختلالات شناختی اولیه تا زمانی که این اختلالات در عملکرد روزانه فرد ایجاد مشکل کنند، به عنوان دوره پیش از بروز دمانس یا مرحله اختلال شناختی خفیف (MCI)شناخته میشود. «پیران» درباره برخی علایم اولیه هشداردهنده گفت: اختلال در پیدا کردن کلمات، گم کردن مسیر یا آدرسها، تغییرات بویایی، ناتوانی در پیدا کردن محل اشیا و اختلال در به خاطر سپردن وقایع اخیر میتواند از نشانههایی باشد که نیازمند بررسی تخصصی است. وی با اشاره به تفاوت حافظه نزدیک و دور در روند بیماری افزود: در مراحل ابتدایی و تا حدود اواسط بیماری، بیشتر حافظه نزدیک و وقایع اخیر تحت تأثیر قرار میگیرد و ممکن است فرد اتفاقات روزهای اخیر را به یاد نیاورد، در حالی که حافظه مربوط به وقایع دورتر برای مدت بیشتری حفظ میشود. وی تأکید کرد: البته وجود هر یک از این علایم به تنهایی به معنای ابتلا به آلزایمر نیست و تشخیص نیازمند ارزیابی پزشکی و بررسی شرایط فرد است. «پیران» با اشاره به این که برخی فراموشیهای روزمره نباید بلافاصله به بیماری آلزایمر نسبت داده شوند، گفت: سن، میزان اختلال در عملکرد روزانه و شرایط شناختی فرد در ارزیابی اهمیت دارد و نمیتوان صرفاً براساس فراموش کردن یک اسم، آدرس یا وسیله، بیماری آلزایمر را تشخیص داد. وی افزود: سبک زندگی نیز میتواند در عملکرد شناختی افراد مؤثر باشد و عواملی مانند استفاده بیش از اندازه از فضای مجازی و وابستگی زیاد به فناوری، کاهش مطالعه و کاهش فعالیتهای ذهنی و اجتماعی میتواند زمینه کاهش فعالیتهای شناختی را فراهم کند. عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی همدان با اشاره به عوامل مؤثر در افزایش خطر ابتلا به آلزایمر و دمانس اظهار کرد: فشار خون، دیابت، سابقه ضربه به سر، عوامل ژنتیکی و افسردگی از جمله عواملی هستند که میتوانند در بروز یا تشدید مشکلات شناختی نقش داشته باشند. «پیران» تأکید کرد: هرچه فعالیت ذهنی و ارتباطات اجتماعی فرد کمتر باشد، احتمال افت عملکرد شناختی افزایش مییابد؛ بنابراین افراد بهویژه در سنین بالاتر نباید خود را از اجتماع دور کنند. وی توصیه کرد: افرادی که در معرض خطر افت شناختی قرار دارند، تا حد امکان فعالیت اجتماعی خود را حفظ کنند، رفتوآمد داشته باشند و فعالیتهای ذهنی و فکری متناسب با شرایط خود را ادامه دهند. این متخصص مغز و اعصاب درباره نقش تغذیه نیز گفت: افرادی که تغذیه مناسب و متعادل دارند، میتوانند از مزایای آن در کاهش عوامل خطر مرتبط با افت شناختی بهرهمند شوند و مصرف مناسب مواد غذایی مفید از جمله ماهی و دریافت کافی ویتامینها و مواد مغذی باید مورد توجه قرار گیرد. «پیران» با تأکید بر نقش خانواده در مراقبت از افراد مبتلا به آلزایمر گفت: نحوه برخورد خانواده با بیمار اهمیت زیادی دارد و باید محیطی امن و مناسب برای او فراهم شود. وی افزود: اشیای خطرناک نباید در دسترس بیمار قرار داشته باشد و رفتوآمد و شرایط محیطی او باید مورد توجه خانواده قرار گیرد؛ همچنین اگر بیمار درباره گذشته صحبت میکند یا موضوعی را تکرار میکند، خانواده نباید با او وارد مقابله شود یا برای به یاد آوردن مطالبی که فراموش کرده است به او فشار وارد کند. این متخصص مغز و اعصاب با اشاره به اهمیت توجه به وضعیت روحی بیمار ادامه داد: ناپایداریهای خلقی نیز باید مورد توجه و درمان قرار گیرد و مراقبت از بیمار، تنها به درمان دارویی محدود نمیشود، بلکه مراقبتهای محیطی، خانوادگی و حمایتی نیز باید در کنار درمان دارویی انجام شود. وی در پایان بر اهمیت شناسایی زودهنگام اختلالات شناختی تأکید کرد و گفت: توجه به علایم اولیه، کنترل عوامل خطر، حفظ فعالیت ذهنی و اجتماعی و حمایت صحیح خانواده میتواند نقش مهمی در مدیریت روند بیماری داشته باشد.