طنز آیتمی با ضرباهنگ دغدغههای مردمی
«با عرض معذرت» در فصل دوم، مجموعهای از موقعیتهای طنز را با محوریت موضوعات اجتماعی، فرهنگی و سیاسی روی آنتن برده است؛ موقعیتهایی که تلاش میکنند در کنار ایجاد فضای سرگرمکننده، بخشی از مسائل و دغدغههای روز جامعه را نیز بازتاب دهند.به گزارش روابط عمومی رسانه ملی، حضور چهرههای جوان، استفاده از ظرفیت بداهه و توجه به اتفاقات روز، از ویژگیهای این فصل است که در کنار تجربه فصل نخست، مسیر تازهای را برای این مجموعه رقم زده است. در این گزارش، نگاهی داریم به روند شکلگیری فصل دوم و تجربه عوامل آن در مواجهه با سوژههای اجتماعی، سیاسی و زبان طنز.
تفاوتهای فصل دوم با فصل اول
محمدرضا حاجیغلامی، کارگردان مجموعه طنز «با عرض معذرت» درباره تفاوتهای فصل دوم با فصل اول گفت: بعد از مدتها که تلویزیون طنز آیتمی نداشت یا این نوع طنز کمتر شده بود، در فصل اول قرار شد این مجموعه خارج از تهران تولید شود و از نیروهای جوان و متفاوت، بهویژه از مشهد، استفاده شود. هدف این بود که ببینیم آیا طنز آیتمی میتواند دوباره در تلویزیون زنده شود و با یک نگاه متفاوت ادامه پیدا کند یا خیر. وی افزود: در فصل اول تلاش ما این بود که اسکلت و ساختار این کار متولد شود و این اتفاق خودش کار سختی بود؛ چون هم در نویسندگی، هم تولید، تهیه و بخشهای دیگر باید اتفاقات مختلفی میافتاد. در فصل دوم انتظار این بود که این ساختار رشد کند. در حوزههای مختلف همچون طراحی صحنه، لباس، تصویربرداری، نویسندگی و کارگردانی تلاش شد این رشد اتفاق بیفتد. اگر بخواهم تفاوت اساسی این دو فصل را بگویم، فصل اول متولد شد و در فصل دوم رشد اتفاق افتاد، اما هنوز برای رسیدن به بلوغ باید کار کرد. کارگردان این مجموعه طنز تلویزیونی درباره پرداختن به مسائل اجتماعی گفت: دغدغه گروه تهیه، بهخصوص رضا حاتمیوفا، تهیهکننده مجموعه این بوده که محتوا و سوژهها از مسائل اجتماعی و موضوعاتی انتخاب شوند که در شبکه مسائل تلویزیون وجود دارد. در بیشتر آیتمها یک حرف اساسی اجتماعی انتخاب شده و درباره آن صحبت میشود. حاجیغلامی افزود: در فصل اول، با توجه به تجربه کمتر، شاید میزان کمدی و خنداندن مخاطب بهاندازه کافی متناسب نبود. در فصل دوم در نویسندگی، ریتم متنها و کمدی تلاش شد این دو موضوع بیشتر در کنار هم قرار بگیرند. البته این کار سادهای نیست، چون بعضی موضوعات اجتماعی پیچیدهاند و پرداختن به آنها ممکن است کار را دچار شعارزدگی یا حتی پسزدگی مخاطب کند. وی درباره ورود طنز سیاسی به فصل دوم گفت: در فصل دوم از ابتدا برنامهریزی کردیم که یک یا دو آیتم سیاسی داشته باشیم و به همین دلیل تمرکز روی ترامپ رفت. این آیتم قبل از جنگ تولید شد و گروه تهیه، نویسندگان و کارگردانی تمرکز ویژهای روی آن داشتند. حتی یکی دیگر از آیتمها را حذف کردیم تا تمرکزمان روی آیتم ترامپ باشد. بعد از جنگ هم با توجه به اتفاقات روز، تعدادی آیتم دیگر تولید شد. این کارگردان با اشاره به بازخورد مخاطبان گفت: آیتم ترامپ اکنون جزو آیتمهای پرمخاطب ما و در فضای مجازی هم بسیار دیده شده است. بهروز بودن موضوع، تمرکز روی کیفیت متن و اجرا و همچنین انتخاب خوب بازیگران، در این استقبال مؤثر بوده است.
حاجیغلامی درباره چالش ساخت این آیتم در شرایط جنگی گفت: در شرایطی که ما در جنگ بودیم و فضا تلخ بود، این سؤال مطرح بود که آیا ورود به طنز ترامپ کار درستی است. اعتقاد من این است که ملتی که حتی در شرایط جنگی روحیه تولید کمدی دارد، ملت پویایی است و این میتواند نشانه زنده بودن هنر و رسانه آن ملت باشد، به همین دلیل فکر میکنم طنز آیتمی باید بتواند سریعتر به موضوعات روز بپردازد، چون اگر چند سال بعد به سراغ یک موضوع برویم، دیگر آن ارتباط و زنده بودن موضوع وجود ندارد. وی درباره ایجاد تعادل میان طنز سیاسی و محتوای جدی نیز گفت: در بیشتر آیتمهای ترامپ تلاش شد این تعادل برقرار شود؛ یعنی در کنار محتوای سیاسی و پرداختن به موضوعاتی مثل استعمار آمریکا، فضای کمدی، بازی بازیگران و تضادهایی که نویسندگان ایجاد کردهاند، باعث شود مخاطب هم بخندد و هم مطلب اصلی را دریافت کند. در اجرا هم تلاش کردیم از نظر دکور، دکوپاژ و کیفیت تصویری، کار استانداردی ارائه شود. به نظر من آیتمهای ترامپ از نظر کیفیت حتی قابلیت پخش بینالمللی دارند. کارگردان «با عرض معذرت» درباره بداههپردازی بازیگران نیز گفت: اصلاً کمدی بدون بداههپردازی امکان ندارد. در فیلمها و سریالهای مطرح کمدی هم بداهه وجود دارد و گاهی همان بداهه باعث جذابیت یک صحنه میشود. البته معتقدم باید به اسکلت قصه پایبند بود و بداهه نباید باعث شود اصل مفهوم و داستان از بین برود. حاجیغلامی درباره احتمال ساخت فصل سوم نیز عنوان کرد: اگر فصل سوم ساخته شود و من تصمیمگیرنده باشم، بهشدت به سمت موضوعات روز و چیزهایی میروم که در زندگی امروز مردم تأثیرگذار است. اعتقاد دارم طنز آیتمیباید این فرصت را داشته باشد که سریعتر به موضوعات روز بپردازد و نباید آن را با ساختار سریالهای دیگر مقایسه کرد.
فرایند انتخاب ایدهها و سوژهها
محمدجواد میری، نویسنده مجموعه طنز «با عرض معذرت»، درباره فرایند انتخاب ایدهها و سوژههای فصل دوم گفت: فرایند تعریف موقعیتها، رسیدن به سوژهها و ایدههای مختلف، نتیجه کار مستمر و همفکری متراکم یک گروه نویسندگی بود. از مرحله پژوهش و سوژهیابی گرفته تا ایدهپردازی، نگارش و ویرایش متن، اعضای تیم با یکدیگر همکاری داشتند و بسیاری از متنهایی که به نتیجه رسید، حاصل کار جمعی و مشارکت همه اعضای گروه بود. وی افزود: غیر از اتاق نویسندگان، تهیهکننده، طراح، کارگردان و سایر عوامل اصلی تولید هم در فرایند رفتوبرگشت ایدهها حضور داشتند و کمکهای بسیار خوبی برای به قوام رسیدن ایدهها و سوژهها ارائه کردند؛ بنابراین شکلگیری موقعیتها حاصل یک فرایند جمعی بود که در مراحل مختلف روی آن کار میشد تا ایدهها به موقعیتهای نهایی برسند. میری ادامه داد: برای این کار نیاز بود موقعیتهایی خلق شود که بتوان در آن ها درباره مسائل عمومی و اجتماعی صحبت کرد؛ بنابراین برخی از موقعیتها، موقعیتهایی بودند که کموبیش پیش از این نیز در کارهای طنز آیتمی و غیرآیتمیبه آنها پرداخته شده بود؛ مثل موقعیت مدرسه یا موقعیت مکانی شب. نویسنده مجموعه «با عرض معذرت» افزود: برای فصل دوم طبیعتاً نیاز بود موقعیتهای ابتکاری و جدید هم ایجاد شود. برای مثال، موقعیت انجمن معتادان یا تیمارستان با دید بررسی و نقد آسیبهای اجتماعی طراحی شد؛ آسیبهایی که گاهی تا سرحد اعتیاد یا جنون فرد را درگیر خودشان میکنند یا به یک معضل جدی تبدیل میشوند. وی ادامه داد: موقعیت بازجویی و همچنین موقعیت اتاق بیضی کاخ سفید نیز براساس فضای سیاسی و رسانهای روز طراحی شدند. در مجموع تلاش شد از جنبههای مختلف، درباره مسائل فردی، اجتماعی و سیاسی ایدهپردازی شود و این ایدهها به شکلهای مختلف به موقعیتهای نهایی برسند و ذیل آنها ایدهپردازی صورت بگیرد. میری درباره تبدیل یک موضوع اجتماعی جدی به موقعیت طنز نیز اظهار کرد: در اغلب موضوعات جدی، اتفاقاً زمینههای ایجاد طنز را میتوان پیدا کرد. بسیاری از موضوعات جدی یا حتی تأسفبار و موضوعاتی که مایه ناراحتی ما هستند، در درون خودشان ریشه در تضادها و تناقضهایی دارند که طنز میتواند روی آنها دست بگذارد. گاهی مشکلات یا مسائل جدی را میشود با یک بزرگنمایی هنرمندانه و یک اغراق ظریف به جایی رساند که موقعیت را کمیک کند و نسبت به یک موضوع جدی خنده ایجاد شود. میری در ادامه درباره تفاوت زبان هجو و نقد در طنز سیاسی گفت: وقتی با دشمن بیرونی مواجه هستیم، اتفاقاً نیاز به هجو داریم. زمانی که میخواهیم دشمن را رسوا کنیم، هیمنه او را بشکنیم و ادعاهای پوچش را زیر سؤال ببریم، حتماً به زبان هجو نیاز داریم؛ بنابراین در نقد آمریکا و متحدانش در آیتمهای این سریال، در بسیاری از جاها تلاش شد زبان هجو داشته باشیم. وی افزود: اما نقد کجا لازم است؟ زمانی که داریم درباره خودمان و خودیها حرف میزنیم؛ وقتی درباره فرهنگ عمومی خودمان، مدیران خودمان یا آسیبشناسی اجتماعی صحبت میکنیم و مسائل داخلیمان را مورد بررسی قرار میدهیم. این جا باید با بیان مطالبهگر، با یک اغراق ظریف و با یک بیان لطیف بتوانیم عیبهای خودمان را آینهوار جلوی چشممان بیاوریم. طبیعتاً در اینجا میشود از زبان نقد استفاده کرد. این نویسنده در پایان درباره مرز میان هجو، نقد و شعار نیز گفت: در هر دوی این موارد، چه هجو و چه نقد، برای این که گرفتار شعارزدگی به معنای غلطش نشویم، کافی است از واقعیت درست تغذیه کنیم. در بیان هنریمان هم باید آن واقعیتها را بهخوبی در دل موقعیتها و فضاهای نمایشی باز کنیم و تشریح کنیم.
بازخورد مخاطبان
یزدان فتوحی درباره حضور و ایفای نقش در فصل دوم مجموعه «با عرض معذرت» گفت: در فصل اول، دوستان با من تماس گرفتند و آشنایی چندانی با گروه تهیه و تولید نداشتم؛ کارگردان را هم دورادور میشناختم. یکی از دلایلی که باعث شد آن سال کار را قبول کنم، فیلمبرداری در مشهد و همجواری با حرم امام رضا(ع) بود. البته که همان حضور در طرح باعث شد با اعضای گروه رفاقت و صمیمیت زیادی پیدا کنم. وی ادامه داد: تهیهکننده کار، رضا حاتمیوفا، سایر دوستان گروه تهیه و تولید و همچنین کارگردان، از جمله افرادی بودند که در فصل اول ارتباط خیلی خوبی با آنها پیدا کردم، به همین دلیل وقتی برای فصل دوم هم با من تماس گرفتند، پذیرفتم. این بازیگر درباره بازخورد مخاطبان نسبت به فصل دوم اظهار کرد: به نظرم این فصل خیلی بهتر شده است. آیتمسازی در ظاهر کار سادهای به نظر میرسد؛ شاید فکر کنید یک بازیگر سه، چهار دقیقه میآید و چیزی میگوید، اما واقعاً هم نوشتن آیتم سخت است، هم کارگردانی و هم بازی کردن آن. هر بازیگری توانایی بازی در آیتم را ندارد و این کار جنس خاصی از بازیگری را میطلبد. فتوحی ادامه داد: اگر به کارنامه بسیاری از کمدینها، نویسندگان و کارگردانهای موفق نگاه کنید، میبینید که تجربه آیتمسازی داشتهاند؛ از مهران مدیری و رضا عطاران گرفته تا بسیاری از بچههایی که امروز در سطح حرفهای کمدی فعالیت میکنند. فتوحی که سابقه نویسندگی و کارگردانی نیز دارد، درباره استفاده از بداهه در این مجموعه گفت: شیوه کار خود من هم این است که قبل از ضبط با بازیگران صحبت میکنم و ایدهها را با آنها بررسی میکنم. در این کار هم قبل از ضبط دورخوانی داشتیم و من ایدههایی را مطرح میکردم و هرکدام را که کارگردان دوست داشت، اجرا میکردیم. بازیگر سریال «با عرض معذرت» درباره پررنگتر شدن طنز سیاسی در فصل دوم و حضور شخصیت ترامپ در مجموعه گفت: قبل از جنگ، این بخشها نوشته شده بود و بچهها از قبل سراغ شخصیت ترامپ رفته بودند. بخشی از کار باقی مانده بود که یکی، دو روز بعد از شروع جنگ فیلمبرداری شد، اما به دلیل خطر و نگرانی، گروه فیلمبرداری را متوقف کرد. وی افزود: به نظرم مهمترین ویژگی طنز سیاسی این است که اتفاقات را با یک لبخند به مخاطب نشان بدهد و او را به فکر فرو ببرد. به نظرم بچهها در بخش ترامپ خیلی موفق بودند. متنها پخته و خوب نوشته شده، کارگردانی مناسبی دارد و بازیگران آن بخش هم خیلی خوب کار کردهاند. به نظرم حرفهایی که قرار بوده درباره مسائل مختلف مطرح شود، در قالب کمدی به شکل خوبی بیان شده است.
این بازیگر درباره دشوارتر شدن کار کمدینها در سالهای اخیر اظهار کرد: خنداندن مردم ایران، همیشه سخت است، چون مردم ایران، خودشان ذوق طنزپردازی دارند. در شهرها و قومیتهای مختلف هم این ویژگی را میبینید. شما ممکن است در خیابان با یک نفر شوخی کنید و او چهار جواب بامزهتر به شما بدهد. وی افزود: کمدی و طنز قواعد خودش را دارد. کمدی از دل تراژدی به وجود میآید؛ یعنی باید بتوانی یک موضوع تلخ را به بهترین شکل بیان کنی و درعینحال مخاطب را بخندانی و به فکر فرو ببری. حتی یک لطیفه کوتاه هم چنین ویژگیای دارد. فتوحی در ادامه درباره آیتم موردعلاقهاش در این مجموعه گفت: طبیعتاً آیتمیکه خودم در آن بازی کردهام را خیلی دوست دارم و کلاً آن فضا برایم جذاب است. در میان آیتمهایی که خودم در آنها حضور نداشتم، بخشهای طنز سیاسی و همچنین آیتم آسایشگاه روانی را دوست داشتم.
طنز باید بیشتر مخاطب را بخنداند یا به فکر فرو ببرد؟
حامد وکیلی، بازیگر مجموعه «با عرض معذرت» درباره حضورش در این طرح و دلیل پذیرفتن این نقش گفت: برای من بهعنوان یک بازیگر، این که چه نقشی را بازی کنم، اهمیت زیادی دارد و وقتی شخصیتی برایم جذاب باشد، طبیعتاً با علاقه بیشتری آن را میپذیرم. در این سریال هم شخصیت کلیدی نقش، یکی از دلایلی بود که باعث شد بازی در این طرح را قبول کنم. وکیلی درباره بداههپردازی در جریان تولید سریال نیز گفت: بداههپردازی من در نقش برایم یکی از مهمترین خصوصیات بازیگری است. در طول کار بارها پیش آمد که در بعضی موقعیتها دقیقاً طبق متن پیش نروم و در همان لحظه، دیالوگ یا بخشی از بازی را به شکل بداهه اجرا کنم. خوشبختانه کارگردان هم با این شیوه همراه بود. این بازیگر در ادامه درباره طنز سیاسی و این که طنز باید بیشتر مخاطب را بخنداند یا به فکر فرو ببرد، گفت: به نظرم سیاست جایگاهی در طنز ندارد و کمدی عمدتاً از درد مردم میآید. بیشتر این نوع برنامهها باید مخاطب را آگاه کند و به فکر فرو ببرد. وی افزود: کمدی فقط برای خنداندن نیست و میتواند از درد مردم و مسائل مربوط به آنها شکل بگیرد. به همین دلیل فکر میکنم این نوع برنامهها باید بتوانند در کنار فضای طنزی که ایجاد میکنند، مخاطب را آگاه کنند و باعث شوند به موضوعی که مطرح میشود، فکر کند. وکیلی درباره این که طنز تا کجا میتواند از مشکلات و واقعیتهای جامعه حرف بزند نیز اظهار کرد: کمدی انواع مختلفی دارد؛ کمدی سیاه، کمدی موقعیت و... همه اینها در مورد دردهای جامعه و درد مردم است که هر کدام به شکلی میتوانند با مسائل و دردهای جامعه ارتباط داشته باشند. در واقع بخش مهمی از این نوع کمدیها درباره دردهای جامعه و درد مردم است و میتوانند این مسائل را در قالب طنز مطرح کنند. این بازیگر درباره این که کدام موقعیت یا آیتم برای خودش جذابتر بوده است، گفت: من کلاً با همه نقشهایم لذت میبرم و همه آیتمها به نظرم خوب بود. من بهطورکلی از نقشهایم لذت میبرم. بازیگر مجموعه «با عرض معذرت» در پایان درباره مرز میان طنز و توهین نیز گفت: به نظرم این مرز باید حفظ شود و طنز نباید به توهین تبدیل شود. طنز میتواند درباره دردهای مردم و مشکلات جامعه صحبت کند، اما در عین حال باید مرز خودش را با توهین حفظ کند. به نظرم وقتی این مرز رعایت شود، میتوان درباره موضوعات مختلف صحبت کرد و همچنان در چارچوب طنز باقی ماند.
تفاوتهای فصل دوم با فصل اول
محمدرضا حاجیغلامی، کارگردان مجموعه طنز «با عرض معذرت» درباره تفاوتهای فصل دوم با فصل اول گفت: بعد از مدتها که تلویزیون طنز آیتمی نداشت یا این نوع طنز کمتر شده بود، در فصل اول قرار شد این مجموعه خارج از تهران تولید شود و از نیروهای جوان و متفاوت، بهویژه از مشهد، استفاده شود. هدف این بود که ببینیم آیا طنز آیتمی میتواند دوباره در تلویزیون زنده شود و با یک نگاه متفاوت ادامه پیدا کند یا خیر. وی افزود: در فصل اول تلاش ما این بود که اسکلت و ساختار این کار متولد شود و این اتفاق خودش کار سختی بود؛ چون هم در نویسندگی، هم تولید، تهیه و بخشهای دیگر باید اتفاقات مختلفی میافتاد. در فصل دوم انتظار این بود که این ساختار رشد کند. در حوزههای مختلف همچون طراحی صحنه، لباس، تصویربرداری، نویسندگی و کارگردانی تلاش شد این رشد اتفاق بیفتد. اگر بخواهم تفاوت اساسی این دو فصل را بگویم، فصل اول متولد شد و در فصل دوم رشد اتفاق افتاد، اما هنوز برای رسیدن به بلوغ باید کار کرد. کارگردان این مجموعه طنز تلویزیونی درباره پرداختن به مسائل اجتماعی گفت: دغدغه گروه تهیه، بهخصوص رضا حاتمیوفا، تهیهکننده مجموعه این بوده که محتوا و سوژهها از مسائل اجتماعی و موضوعاتی انتخاب شوند که در شبکه مسائل تلویزیون وجود دارد. در بیشتر آیتمها یک حرف اساسی اجتماعی انتخاب شده و درباره آن صحبت میشود. حاجیغلامی افزود: در فصل اول، با توجه به تجربه کمتر، شاید میزان کمدی و خنداندن مخاطب بهاندازه کافی متناسب نبود. در فصل دوم در نویسندگی، ریتم متنها و کمدی تلاش شد این دو موضوع بیشتر در کنار هم قرار بگیرند. البته این کار سادهای نیست، چون بعضی موضوعات اجتماعی پیچیدهاند و پرداختن به آنها ممکن است کار را دچار شعارزدگی یا حتی پسزدگی مخاطب کند. وی درباره ورود طنز سیاسی به فصل دوم گفت: در فصل دوم از ابتدا برنامهریزی کردیم که یک یا دو آیتم سیاسی داشته باشیم و به همین دلیل تمرکز روی ترامپ رفت. این آیتم قبل از جنگ تولید شد و گروه تهیه، نویسندگان و کارگردانی تمرکز ویژهای روی آن داشتند. حتی یکی دیگر از آیتمها را حذف کردیم تا تمرکزمان روی آیتم ترامپ باشد. بعد از جنگ هم با توجه به اتفاقات روز، تعدادی آیتم دیگر تولید شد. این کارگردان با اشاره به بازخورد مخاطبان گفت: آیتم ترامپ اکنون جزو آیتمهای پرمخاطب ما و در فضای مجازی هم بسیار دیده شده است. بهروز بودن موضوع، تمرکز روی کیفیت متن و اجرا و همچنین انتخاب خوب بازیگران، در این استقبال مؤثر بوده است.
حاجیغلامی درباره چالش ساخت این آیتم در شرایط جنگی گفت: در شرایطی که ما در جنگ بودیم و فضا تلخ بود، این سؤال مطرح بود که آیا ورود به طنز ترامپ کار درستی است. اعتقاد من این است که ملتی که حتی در شرایط جنگی روحیه تولید کمدی دارد، ملت پویایی است و این میتواند نشانه زنده بودن هنر و رسانه آن ملت باشد، به همین دلیل فکر میکنم طنز آیتمی باید بتواند سریعتر به موضوعات روز بپردازد، چون اگر چند سال بعد به سراغ یک موضوع برویم، دیگر آن ارتباط و زنده بودن موضوع وجود ندارد. وی درباره ایجاد تعادل میان طنز سیاسی و محتوای جدی نیز گفت: در بیشتر آیتمهای ترامپ تلاش شد این تعادل برقرار شود؛ یعنی در کنار محتوای سیاسی و پرداختن به موضوعاتی مثل استعمار آمریکا، فضای کمدی، بازی بازیگران و تضادهایی که نویسندگان ایجاد کردهاند، باعث شود مخاطب هم بخندد و هم مطلب اصلی را دریافت کند. در اجرا هم تلاش کردیم از نظر دکور، دکوپاژ و کیفیت تصویری، کار استانداردی ارائه شود. به نظر من آیتمهای ترامپ از نظر کیفیت حتی قابلیت پخش بینالمللی دارند. کارگردان «با عرض معذرت» درباره بداههپردازی بازیگران نیز گفت: اصلاً کمدی بدون بداههپردازی امکان ندارد. در فیلمها و سریالهای مطرح کمدی هم بداهه وجود دارد و گاهی همان بداهه باعث جذابیت یک صحنه میشود. البته معتقدم باید به اسکلت قصه پایبند بود و بداهه نباید باعث شود اصل مفهوم و داستان از بین برود. حاجیغلامی درباره احتمال ساخت فصل سوم نیز عنوان کرد: اگر فصل سوم ساخته شود و من تصمیمگیرنده باشم، بهشدت به سمت موضوعات روز و چیزهایی میروم که در زندگی امروز مردم تأثیرگذار است. اعتقاد دارم طنز آیتمیباید این فرصت را داشته باشد که سریعتر به موضوعات روز بپردازد و نباید آن را با ساختار سریالهای دیگر مقایسه کرد.
فرایند انتخاب ایدهها و سوژهها
محمدجواد میری، نویسنده مجموعه طنز «با عرض معذرت»، درباره فرایند انتخاب ایدهها و سوژههای فصل دوم گفت: فرایند تعریف موقعیتها، رسیدن به سوژهها و ایدههای مختلف، نتیجه کار مستمر و همفکری متراکم یک گروه نویسندگی بود. از مرحله پژوهش و سوژهیابی گرفته تا ایدهپردازی، نگارش و ویرایش متن، اعضای تیم با یکدیگر همکاری داشتند و بسیاری از متنهایی که به نتیجه رسید، حاصل کار جمعی و مشارکت همه اعضای گروه بود. وی افزود: غیر از اتاق نویسندگان، تهیهکننده، طراح، کارگردان و سایر عوامل اصلی تولید هم در فرایند رفتوبرگشت ایدهها حضور داشتند و کمکهای بسیار خوبی برای به قوام رسیدن ایدهها و سوژهها ارائه کردند؛ بنابراین شکلگیری موقعیتها حاصل یک فرایند جمعی بود که در مراحل مختلف روی آن کار میشد تا ایدهها به موقعیتهای نهایی برسند. میری ادامه داد: برای این کار نیاز بود موقعیتهایی خلق شود که بتوان در آن ها درباره مسائل عمومی و اجتماعی صحبت کرد؛ بنابراین برخی از موقعیتها، موقعیتهایی بودند که کموبیش پیش از این نیز در کارهای طنز آیتمی و غیرآیتمیبه آنها پرداخته شده بود؛ مثل موقعیت مدرسه یا موقعیت مکانی شب. نویسنده مجموعه «با عرض معذرت» افزود: برای فصل دوم طبیعتاً نیاز بود موقعیتهای ابتکاری و جدید هم ایجاد شود. برای مثال، موقعیت انجمن معتادان یا تیمارستان با دید بررسی و نقد آسیبهای اجتماعی طراحی شد؛ آسیبهایی که گاهی تا سرحد اعتیاد یا جنون فرد را درگیر خودشان میکنند یا به یک معضل جدی تبدیل میشوند. وی ادامه داد: موقعیت بازجویی و همچنین موقعیت اتاق بیضی کاخ سفید نیز براساس فضای سیاسی و رسانهای روز طراحی شدند. در مجموع تلاش شد از جنبههای مختلف، درباره مسائل فردی، اجتماعی و سیاسی ایدهپردازی شود و این ایدهها به شکلهای مختلف به موقعیتهای نهایی برسند و ذیل آنها ایدهپردازی صورت بگیرد. میری درباره تبدیل یک موضوع اجتماعی جدی به موقعیت طنز نیز اظهار کرد: در اغلب موضوعات جدی، اتفاقاً زمینههای ایجاد طنز را میتوان پیدا کرد. بسیاری از موضوعات جدی یا حتی تأسفبار و موضوعاتی که مایه ناراحتی ما هستند، در درون خودشان ریشه در تضادها و تناقضهایی دارند که طنز میتواند روی آنها دست بگذارد. گاهی مشکلات یا مسائل جدی را میشود با یک بزرگنمایی هنرمندانه و یک اغراق ظریف به جایی رساند که موقعیت را کمیک کند و نسبت به یک موضوع جدی خنده ایجاد شود. میری در ادامه درباره تفاوت زبان هجو و نقد در طنز سیاسی گفت: وقتی با دشمن بیرونی مواجه هستیم، اتفاقاً نیاز به هجو داریم. زمانی که میخواهیم دشمن را رسوا کنیم، هیمنه او را بشکنیم و ادعاهای پوچش را زیر سؤال ببریم، حتماً به زبان هجو نیاز داریم؛ بنابراین در نقد آمریکا و متحدانش در آیتمهای این سریال، در بسیاری از جاها تلاش شد زبان هجو داشته باشیم. وی افزود: اما نقد کجا لازم است؟ زمانی که داریم درباره خودمان و خودیها حرف میزنیم؛ وقتی درباره فرهنگ عمومی خودمان، مدیران خودمان یا آسیبشناسی اجتماعی صحبت میکنیم و مسائل داخلیمان را مورد بررسی قرار میدهیم. این جا باید با بیان مطالبهگر، با یک اغراق ظریف و با یک بیان لطیف بتوانیم عیبهای خودمان را آینهوار جلوی چشممان بیاوریم. طبیعتاً در اینجا میشود از زبان نقد استفاده کرد. این نویسنده در پایان درباره مرز میان هجو، نقد و شعار نیز گفت: در هر دوی این موارد، چه هجو و چه نقد، برای این که گرفتار شعارزدگی به معنای غلطش نشویم، کافی است از واقعیت درست تغذیه کنیم. در بیان هنریمان هم باید آن واقعیتها را بهخوبی در دل موقعیتها و فضاهای نمایشی باز کنیم و تشریح کنیم.
بازخورد مخاطبان
یزدان فتوحی درباره حضور و ایفای نقش در فصل دوم مجموعه «با عرض معذرت» گفت: در فصل اول، دوستان با من تماس گرفتند و آشنایی چندانی با گروه تهیه و تولید نداشتم؛ کارگردان را هم دورادور میشناختم. یکی از دلایلی که باعث شد آن سال کار را قبول کنم، فیلمبرداری در مشهد و همجواری با حرم امام رضا(ع) بود. البته که همان حضور در طرح باعث شد با اعضای گروه رفاقت و صمیمیت زیادی پیدا کنم. وی ادامه داد: تهیهکننده کار، رضا حاتمیوفا، سایر دوستان گروه تهیه و تولید و همچنین کارگردان، از جمله افرادی بودند که در فصل اول ارتباط خیلی خوبی با آنها پیدا کردم، به همین دلیل وقتی برای فصل دوم هم با من تماس گرفتند، پذیرفتم. این بازیگر درباره بازخورد مخاطبان نسبت به فصل دوم اظهار کرد: به نظرم این فصل خیلی بهتر شده است. آیتمسازی در ظاهر کار سادهای به نظر میرسد؛ شاید فکر کنید یک بازیگر سه، چهار دقیقه میآید و چیزی میگوید، اما واقعاً هم نوشتن آیتم سخت است، هم کارگردانی و هم بازی کردن آن. هر بازیگری توانایی بازی در آیتم را ندارد و این کار جنس خاصی از بازیگری را میطلبد. فتوحی ادامه داد: اگر به کارنامه بسیاری از کمدینها، نویسندگان و کارگردانهای موفق نگاه کنید، میبینید که تجربه آیتمسازی داشتهاند؛ از مهران مدیری و رضا عطاران گرفته تا بسیاری از بچههایی که امروز در سطح حرفهای کمدی فعالیت میکنند. فتوحی که سابقه نویسندگی و کارگردانی نیز دارد، درباره استفاده از بداهه در این مجموعه گفت: شیوه کار خود من هم این است که قبل از ضبط با بازیگران صحبت میکنم و ایدهها را با آنها بررسی میکنم. در این کار هم قبل از ضبط دورخوانی داشتیم و من ایدههایی را مطرح میکردم و هرکدام را که کارگردان دوست داشت، اجرا میکردیم. بازیگر سریال «با عرض معذرت» درباره پررنگتر شدن طنز سیاسی در فصل دوم و حضور شخصیت ترامپ در مجموعه گفت: قبل از جنگ، این بخشها نوشته شده بود و بچهها از قبل سراغ شخصیت ترامپ رفته بودند. بخشی از کار باقی مانده بود که یکی، دو روز بعد از شروع جنگ فیلمبرداری شد، اما به دلیل خطر و نگرانی، گروه فیلمبرداری را متوقف کرد. وی افزود: به نظرم مهمترین ویژگی طنز سیاسی این است که اتفاقات را با یک لبخند به مخاطب نشان بدهد و او را به فکر فرو ببرد. به نظرم بچهها در بخش ترامپ خیلی موفق بودند. متنها پخته و خوب نوشته شده، کارگردانی مناسبی دارد و بازیگران آن بخش هم خیلی خوب کار کردهاند. به نظرم حرفهایی که قرار بوده درباره مسائل مختلف مطرح شود، در قالب کمدی به شکل خوبی بیان شده است.
این بازیگر درباره دشوارتر شدن کار کمدینها در سالهای اخیر اظهار کرد: خنداندن مردم ایران، همیشه سخت است، چون مردم ایران، خودشان ذوق طنزپردازی دارند. در شهرها و قومیتهای مختلف هم این ویژگی را میبینید. شما ممکن است در خیابان با یک نفر شوخی کنید و او چهار جواب بامزهتر به شما بدهد. وی افزود: کمدی و طنز قواعد خودش را دارد. کمدی از دل تراژدی به وجود میآید؛ یعنی باید بتوانی یک موضوع تلخ را به بهترین شکل بیان کنی و درعینحال مخاطب را بخندانی و به فکر فرو ببری. حتی یک لطیفه کوتاه هم چنین ویژگیای دارد. فتوحی در ادامه درباره آیتم موردعلاقهاش در این مجموعه گفت: طبیعتاً آیتمیکه خودم در آن بازی کردهام را خیلی دوست دارم و کلاً آن فضا برایم جذاب است. در میان آیتمهایی که خودم در آنها حضور نداشتم، بخشهای طنز سیاسی و همچنین آیتم آسایشگاه روانی را دوست داشتم.
طنز باید بیشتر مخاطب را بخنداند یا به فکر فرو ببرد؟
حامد وکیلی، بازیگر مجموعه «با عرض معذرت» درباره حضورش در این طرح و دلیل پذیرفتن این نقش گفت: برای من بهعنوان یک بازیگر، این که چه نقشی را بازی کنم، اهمیت زیادی دارد و وقتی شخصیتی برایم جذاب باشد، طبیعتاً با علاقه بیشتری آن را میپذیرم. در این سریال هم شخصیت کلیدی نقش، یکی از دلایلی بود که باعث شد بازی در این طرح را قبول کنم. وکیلی درباره بداههپردازی در جریان تولید سریال نیز گفت: بداههپردازی من در نقش برایم یکی از مهمترین خصوصیات بازیگری است. در طول کار بارها پیش آمد که در بعضی موقعیتها دقیقاً طبق متن پیش نروم و در همان لحظه، دیالوگ یا بخشی از بازی را به شکل بداهه اجرا کنم. خوشبختانه کارگردان هم با این شیوه همراه بود. این بازیگر در ادامه درباره طنز سیاسی و این که طنز باید بیشتر مخاطب را بخنداند یا به فکر فرو ببرد، گفت: به نظرم سیاست جایگاهی در طنز ندارد و کمدی عمدتاً از درد مردم میآید. بیشتر این نوع برنامهها باید مخاطب را آگاه کند و به فکر فرو ببرد. وی افزود: کمدی فقط برای خنداندن نیست و میتواند از درد مردم و مسائل مربوط به آنها شکل بگیرد. به همین دلیل فکر میکنم این نوع برنامهها باید بتوانند در کنار فضای طنزی که ایجاد میکنند، مخاطب را آگاه کنند و باعث شوند به موضوعی که مطرح میشود، فکر کند. وکیلی درباره این که طنز تا کجا میتواند از مشکلات و واقعیتهای جامعه حرف بزند نیز اظهار کرد: کمدی انواع مختلفی دارد؛ کمدی سیاه، کمدی موقعیت و... همه اینها در مورد دردهای جامعه و درد مردم است که هر کدام به شکلی میتوانند با مسائل و دردهای جامعه ارتباط داشته باشند. در واقع بخش مهمی از این نوع کمدیها درباره دردهای جامعه و درد مردم است و میتوانند این مسائل را در قالب طنز مطرح کنند. این بازیگر درباره این که کدام موقعیت یا آیتم برای خودش جذابتر بوده است، گفت: من کلاً با همه نقشهایم لذت میبرم و همه آیتمها به نظرم خوب بود. من بهطورکلی از نقشهایم لذت میبرم. بازیگر مجموعه «با عرض معذرت» در پایان درباره مرز میان طنز و توهین نیز گفت: به نظرم این مرز باید حفظ شود و طنز نباید به توهین تبدیل شود. طنز میتواند درباره دردهای مردم و مشکلات جامعه صحبت کند، اما در عین حال باید مرز خودش را با توهین حفظ کند. به نظرم وقتی این مرز رعایت شود، میتوان درباره موضوعات مختلف صحبت کرد و همچنان در چارچوب طنز باقی ماند.