توصیه های کاربردی برای مقابله با بیماری‌های ویروسی
با فرارسیدن فصل‌های سرد سال و افزایش شیوع بیماری‌های ویروسی دستگاه تنفسی، رعایت برخی توصیه‌ها برای پیشگیری و کاهش علایم این اهمیت دارد. مدیر نظارت بر دارو و مواد تحت کنترل معاونت غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی خراسان شمالی با اشاره به افزایش احتمال شیوع عفونت‌های تنفسی همزمان با بازگشایی مدارس، بر ضرورت پرهیز از مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک در کودکان تأکید کرد. «مهسا فخر زارعی» اظهار کرد: با آغاز سال تحصیلی و بازگشت دانش‌آموزان به محیط‌های آموزشی، تماس نزدیک و تجمع کودکان در فضاهای بسته مانند کلاس‌های درس، سرویس مدارس و مراکز آموزشی افزایش می‌یابد و عواملی مانند تهویه نامناسب، تماس دست‌ها با سطوح مختلف و استفاده مشترک از وسایل شخصی می‌تواند انتقال عفونت‌های تنفسی را تسهیل کند. وی افزود: بخش قابل توجهی از عفونت‌های تنفسی شایع در کودکان، منشأ ویروسی دارند و بیماری‌هایی مانند سرماخوردگی و بسیاری از موارد آنفلوانزا با آنتی‌بیوتیک درمان نمی‌شوند. مدیر نظارت بر دارو و مواد تحت کنترل معاونت غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی خراسان شمالی تصریح کرد: تشخیص نوع عفونت و این که بیماری منشأ ویروسی دارد یا باکتریایی و نیازمند درمان آنتی‌بیوتیکی است، باید توسط پزشک و بر اساس ارزیابی بالینی و در صورت نیاز، بررسی‌های تشخیصی انجام شود. «فخر زارعی» ادامه داد: مصرف غیرضروری آنتی‌بیوتیک، نه‌تنها در درمان عفونت‌های ویروسی مؤثر نیست، بلکه می‌تواند عوارضی مانند واکنش‌های حساسیتی و اختلالات گوارشی ایجاد کند و مهم‌تر از آن، موجب انتخاب و گسترش باکتری‌های مقاوم به آنتی‌بیوتیک شود. وی تأکید کرد: والدین نباید از باقی مانده آنتی‌بیوتیک مربوط به کودک دیگر یا دارویی که در گذشته برای همان کودک تجویز شده است، برای بیماری جدید استفاده کنند، چرا که داروی تجویزشده در گذشته لزوماً برای بیماری فعلی مناسب نیست و مصرف غیرضروری برخی آنتی‌بیوتیک‌ها می‌تواند کودکان را در معرض عوارض دارویی قرار دهد. «فخر زارعی» با اشاره به نقش خانواده‌ها در پیشگیری از عفونت‌های تنفسی گفت: آموزش شست‌وشوی صحیح دست‌ها، رعایت آداب تنفسی هنگام سرفه و عطسه، تهویه مناسب کلاس‌ها، پرهیز از استفاده مشترک از وسایل شخصی و ماندن دانش‌آموز بیمار در منزل تا بهبود شرایط، از راهکارهای مؤثر در کاهش انتقال عفونت‌های تنفسی است. وی خاطرنشان کرد: هر تب، سرفه، گلودرد یا آبریزش بینی به معنای نیاز به مصرف آنتی‌بیوتیک نیست و والدین باید از تهیه و مصرف خودسرانه این داروها، استفاده از داروهای باقی‌مانده در منزل و مصرف داروی تجویزشده برای فرد دیگر خودداری کنند. مدیر نظارت بر دارو و مواد تحت کنترل معاونت غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی خراسان شمالی گفت: در صورت تشخیص پزشک و نیاز به درمان آنتی‌بیوتیکی، انتخاب دارو، تعیین دُز و مدت درمان باید توسط پزشک انجام و دارو نیز دقیقاً مطابق دستور مصرف شود. «فخر زارعی» تأکید کرد: آنتی‌بیوتیک‌ها از داروهای ارزشمند هستند و اثربخشی آن ها زمانی حفظ می‌شود که برای بیمار مناسب، در زمان درست و با دوز صحیح مصرف شوند؛ مصرف بی‌رویه این داروها می‌تواند اثربخشی آن ها را برای خودمان و نسل آینده تهدید کند. دکتر «محمدمهدی پرویزی» پزشک و متخصص طب ایرانی هم با اشاره به افزایش شیوع بیماری‌های ویروسی دستگاه تنفسی در فصل‌های سرد سال، اظهار کرد: بیشتر موارد سرماخوردگی در افراد سالم طی چند روز بهبود می‌یابد، اما آنفلوانزا می‌تواند در برخی گروه‌های پرخطر عوارض جدی‌تری ایجاد کند، از این رو، توجه به اقدامات پیشگیرانه و مراقبتی اهمیت دارد. وی افزود: در طب ایرانی نیز مانند پزشکی نوین، پیشگیری و حفظ شرایط عمومی مناسب بدن مورد توجه است و تغذیه، خواب، فعالیت بدنی و شرایط محیطی، همگی در حفظ سلامت نقش دارند. دکتر «پرویزی» توصیه کرد: در فصل های سرد سال، از بی‌خوابی، خستگی مفرط، پرخوری و مصرف مداوم غذاهای بسیار چرب، سنگین و دیر‌هضم پرهیز شود. وی افزود: مصرف غذاهای تازه و متناسب با شرایط فرد، سبزیجات و میوه‌های تازه در حد متعادل، دریافت پروتئین کافی و مصرف مایعات مناسب می‌تواند به حفظ شرایط عمومی بدن کمک کند. این عضو هیئت علمی دانشگاه با تأکید بر این که سرماخوردگی و آنفلوانزا بیماری‌های ویروسی هستند، ادامه داد: صرف قرار گرفتن در معرض هوای سرد، علت ایجاد این بیماری‌ها نیست و رعایت بهداشت دست و تنفس، تهویه مناسب محیط، کاهش تماس نزدیک با افراد بیمار و واکسیناسیون آنفلوانزا در گروه‌های واجد شرایط، همچنان از مهم‌ترین اقدامات پیشگیرانه به شمار می‌رود. وی درباره تغذیه هنگام ابتلا به سرماخوردگی نیز گفت: در دوران بیماری ممکن است اشتها و قدرت هضم فرد کاهش یابد، بنابراین بهتر است به جای غذاهای سنگین، از غذاهای ساده، تازه و قابل هضم استفاده شود. دکتر «پرویزی» افزود: انواع سوپ‌های سبک، از جمله سوپ تهیه‌شده از گوشت یا مرغ، سبزیجات و مقدار مناسبی غلات، در صورت تحمل بیمار می‌تواند علاوه بر تأمین بخشی از نیازهای غذایی، به دریافت مایعات نیز کمک کند. آش‌های سبک نیز برای برخی افراد مناسب است، اما بهتر است از مصرف آش‌های بسیار چرب، شور یا سنگین در دوران بیماری پرهیز شود. وی مصرف مایعات کافی را نیز مهم دانست و گفت: آب، سوپ و برخی نوشیدنی‌های گرم می‌توانند به تأمین مایعات بدن و کاهش احساس خشکی و تحریک گلو کمک کنند. این دانشیار دانشگاه با اشاره به جایگاه عسل در طب ایرانی و مطالعات پزشکی جدید، اظهار کرد: شواهد موجود نشان می‌دهد مصرف عسل می‌تواند در برخی افراد، به‌ویژه در کاهش شدت و دفعات سرفه، مفید باشد. اما عسل نباید به کودکان زیر یک سال داده شود. وی آویشن را یکی از گیاهان دارویی شناخته‌شده در طب ایرانی عنوان کرد و گفت: ترکیبات موجود در گونه‌های مختلف آویشن، از جمله تیمول و کارواکرول، دارای فعالیت‌های زیستی متعددی هستند و برخی مطالعات نیز اثرات ضدالتهابی و ضد‌میکروبی آن ها را بررسی کرده‌اند. این عضو هیئت علمی دانشگاه افزود: مصرف آویشن به شکل فرآورده‌های خوراکی یا دمنوش ممکن است در برخی افراد به کاهش علایم تنفسی، به‌ویژه سرفه، کمک کند، اما شواهد درباره پیشگیری یا درمان خود عفونت ویروسی محدود است و نباید از آن انتظار درمان قطعی آنفلوانزا را داشت. وی همچنین درباره زنجبیل گفت: زنجبیل نیز از گیاهانی است که در طب ایرانی کاربرد گسترده‌ای دارد و برخی مطالعات جدید، اثرات ضدالتهابی و آنتی‌اکسیدانی ترکیبات آن را بررسی کرده‌اند، اما خواص احتمالی آن به معنای درمان مستقیم ویروس آنفلوانزا نیست. وی خاطرنشان کرد: افرادی که بیماری‌های خاص دارند یا داروهایی، به‌ویژه داروهای مؤثر بر انعقاد خون، مصرف می‌کنند، بهتر است پیش از مصرف مقادیر دارویی زنجبیل با پزشک مشورت کنند. به گزارش وبدا، دکتر «پرویزی» با اشاره به کاربرد عناب در منابع طب ایرانی برای برخی مشکلات مرتبط با دستگاه تنفسی و گلو گفت: عناب می‌تواند به شکل غذایی یا در برخی فرآورده‌های سنتی، بخشی از رژیم غذایی دوران بیماری باشد. این متخصص طب ایرانی افزود: ترکیباتی مانند عناب، سپستان و به‌دانه نیز در برخی نسخه‌های سنتی برای مشکلات مرتبط با گلو و سرفه مورد استفاده قرار گرفته‌اند و برخی از این فرآورده‌ها با هدف تسکین تحریک و خشکی مخاط به کار می‌روند. وی درباره به‌دانه نیز گفت: موسیلاژ موجود در دانه‌ها در تماس با آب حالت لعابی ایجاد می‌کند و می‌تواند به تسکین موقت تحریک مخاط کمک کند، اما فرآورده‌های لعابی باید به شکل صحیح آماده و مصرف شوند و بهتر است از جویدن یا بلعیدن دانه‌ها به صورت خشک خودداری شود. دکتر «پرویزی» با تأکید بر این که گیاهان دارویی نیز می‌توانند مانند داروها عوارض و تداخل داشته باشند، اظهار کرد: ممکن است یک فرآورده گیاهی با داروهای مصرفی فرد تداخل داشته باشد یا برای شرایط خاص او مناسب نباشد. وی ادامه داد: کودکان، سالمندان، زنان باردار و شیرده و افراد مبتلا به بیماری‌های مزمن نباید بدون مشورت متخصص، مقادیر دارویی گیاهان را مصرف کنند و همچنین توصیه نمی‌شود افراد برای درمان سرماخوردگی یا آنفلوانزا چندین گیاه را به صورت خودسرانه با یکدیگر ترکیب کنند. این عضو هیئت علمی دانشگاه همچنین استفاده از مقدار متعارف زعفران در غذا یا نوشیدنی را در چارچوب یک رژیم غذایی سالم بلامانع دانست، اما نسبت به مصرف مقادیر بالای آن با هدف درمان بیماری هشدار داد و گفت: در دوران بارداری یا در افراد دارای شرایط پزشکی خاص، مصرف دارویی زعفران باید با نظر پزشک انجام شود. وی خواب و استراحت مناسب را از ارکان مهم حفظ سلامت در طب ایرانی دانست و افزود: در دوران بیماری بدن به استراحت بیشتری نیاز دارد و کاهش فعالیت‌های سنگین و داشتن خواب کافی می‌تواند به تحمل بهتر بیماری کمک کند. دکتر «پرویزی» ادامه داد: حفظ دمای متعادل محیط، پرهیز از قرار گرفتن طولانی‌مدت در معرض هوای بسیار سرد و توجه به تهویه مناسب فضای زندگی نیز توصیه می‌شود. وی با تأکید بر پرهیز از مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک گفت: سرماخوردگی و آنفلوانزا عمدتاً بیماری‌های ویروسی هستند و آنتی‌بیوتیک‌ها بر ویروس‌ها اثر ندارند. او افزود: مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک نه تنها کمکی به درمان بیماری ویروسی نمی‌کند، بلکه می‌تواند موجب عوارض دارویی و افزایش مقاومت میکروبی شود و در صورت تشخیص عفونت باکتریایی، پزشک بر اساس شرایط بیمار درباره تجویز آنتی‌بیوتیک تصمیم‌گیری می‌کند. دکتر «پرویزی» تأکید کرد: هدف از استفاده از ظرفیت طب ایرانی در بیماری‌های تنفسی، جایگزین کردن آن با پزشکی نوین نیست، بلکه می‌توان از تدابیر تغذیه‌ای، اصلاح سبک زندگی و فرآورده‌های طبیعی دارای شواهد قابل قبول، در جایگاه مناسب و در کنار مراقبت‌های استاندارد پزشکی استفاده کرد. این عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز در پایان درباره علایم هشدار نیز گفت: بروز تنگی نفس، درد قفسه سینه، کاهش سطح هوشیاری، ضعف شدید، کم‌آبی قابل توجه، تب شدید یا پایدار و تشدید علایم پس از یک دوره بهبودی، نیازمند مراجعه پزشکی است. وی خاطرنشان کرد: در کودکان خردسال، سالمندان، زنان باردار و افراد مبتلا به بیماری‌های زمینه‌ای نیز باید وضعیت بیمار با حساسیت بیشتری پیگیری شود.