سپر مقابله با عوارض داروهای تزریقی کاهش وزن
تهوع، استفراغ، نفخ، اسهال و یبوست از جمله عوارض احتمالی داروهای تزریقی کاهش وزن هستند؛ این علایم معمولاً در شروع درمان یا پس از افزایش دُز بیشتر دیده می‌شوند و در بسیاری از افراد با گذشت زمان کاهش می‌یابند، اما در برخی موارد می‌توانند به کم‌آبی بدن و عوارض جدی‌تر منجر شوند؛ دکتر «عاطفه گل‌حسنی» عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی خراسان شمالی و متخصص بیماری‌های داخلی در این باره بیشتر توضیح می‌دهد. دکتر «گل‌حسنی» با اشاره به عوارض احتمالی این داروها اظهار کرد: داروهایی مانند سماگلوتاید و تیرزپاتاید با تأثیر بر اشتها و تخلیه معده به کاهش وزن کمک می‌کنند، اما ممکن است عوارض گوارشی ایجاد کنند؛ شدت این عوارض در افراد مختلف متفاوت است و شناخت راهکارهای کنترل آن‌ها و علایم هشداردهنده اهمیت زیادی دارد. وی گفت: مصرف وعده‌های غذایی کوچک‌تر، آهسته غذا خوردن، توقف غذا خوردن هنگام احساس سیری، پرهیز از غذاهای چرب و سرخ‌شده و نوشیدن تدریجی مایعات می‌تواند به کاهش تهوع کمک کند. در صورت استفراغ یا اسهال، جبران آب و املاح از دست‌رفته اهمیت دارد و محلول خوراکی جبران آب و املاح (ORS) می‌تواند مفید باشد. استفراغ مکرر، ناتوانی در نگه‌داشتن مایعات یا کاهش ادرار نیازمند ارزیابی پزشکی است. این متخصص بیماری‌های داخلی افزود: کم‌خوری، کم‌آبی و افت فشار خون می‌توانند موجب سرگیجه و ضعف شوند. در افراد مبتلا به دیابت که انسولین یا برخی داروهای کاهنده قند خون، مانند سولفونیل‌اوره‌ها مصرف می‌کنند، احتمال افت قند خون نیز اهمیت دارد. وی توصیه کرد: در صورت بروز سرگیجه، فرد باید در مکانی امن بنشیند یا دراز بکشد و از رانندگی خودداری کند. افراد مبتلا به دیابت بهتر است در صورت امکان قند خون خود را بررسی کنند. غش، گیجی، ضعف شدید یا کاهش هوشیاری نیازمند رسیدگی فوری است و در صورت کاهش هوشیاری باید با اورژانس تماس گرفت.
دکتر «گل‌حسنی» با اشاره به سایر عوارض گوارشی گفت: برای بهبود یبوست، نوشیدن مایعات کافی، افزایش تدریجی مصرف میوه، سبزیجات و غلات کامل و فعالیت بدنی متناسب توصیه می‌شود. در صورت اسهال نیز تأمین آب و املاح بدن اهمیت دارد. اسهال شدید یا مداوم، به‌ویژه همراه با ضعف و کاهش ادرار، باید بررسی شود. درد شدید شکم، اتساع شکم، استفراغ یا ناتوانی در دفع گاز و مدفوع نیز از علایم هشداردهنده‌ای هستند که به ارزیابی فوری نیاز دارند. وی با تأکید بر اهمیت شناخت عوارض جدی بیان کرد: درد شدید و مداوم شکم، به‌ویژه در قسمت بالای شکم یا همراه با انتشار به پشت، ممکن است نشانه التهاب لوزالمعده یا پانکراتیت باشد. درد قسمت بالای شکم همراه با تب یا زردی پوست و چشم‌ها نیز می‌تواند مطرح‌کننده بیماری‌های کیسه صفرا و مجاری صفراوی باشد. وی افزود: استفراغ مداوم، کاهش شدید ادرار، درد شدید شکم همراه با اتساع و قطع دفع گاز یا مدفوع، و همچنین تورم ناگهانی صورت، لب‌ها یا زبان همراه با تنگی نفس، علایمی هستند که نیازمند رسیدگی فوری پزشکی‌اند. در صورت بروز درد شدید و مداوم شکم، تزریق بعدی نباید انجام شود تا ارزیابی پزشکی صورت گیرد؛ تصمیم درباره ادامه درمان نیز باید با نظر پزشک باشد. عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی خراسان شمالی تأکید کرد: کاهش اشتها به معنای بی‌نیازی بدن به مواد مغذی نیست. دریافت کافی پروتئین، تغذیه متعادل و تأمین مایعات مورد نیاز بدن در طول کاهش وزن اهمیت دارد، زیرا کم‌خوری شدید می‌تواند به ضعف و کاهش توده عضلانی منجر شود. ضعف مداوم یا کاهش وزن سریع و غیرمنتظره نیز باید بررسی شود. دکتر «گل‌حسنی» با تأکید بر اهمیت فعالیت بدنی در دوران کاهش وزن افزود: انجام منظم تمرینات مقاومتی، مانند تمرین با وزنه و تمرینات قدرتی متناسب با توان فرد، در کنار دریافت کافی پروتئین و تغذیه متعادل، به حفظ توده عضلانی و کاهش خطر تحلیل عضلات کمک می‌کند. انتخاب نوع و شدت ورزش باید متناسب با شرایط جسمانی فرد باشد.
وی خاطرنشان کرد: داروهای تزریقی کاهش وزن باید با تجویز و تحت نظر پزشک مصرف شوند؛ تهیه دارو از منابع نامعتبر، استفاده از داروی دیگران و تغییر خودسرانه دُز یا فاصله تزریق‌ها می‌تواند خطرناک باشد. استفاده مشترک از سرنگ یا قلم تزریق، حتی با تعویض سوزن، می‌تواند موجب انتقال عفونت‌های خونی مانند هپاتیت B، هپاتیت C و HIV شود، بنابراین هر قلم تزریق باید مختص یک فرد باشد و هرگز نباید بین افراد به اشتراک گذاشته شود. در صورت بروز عوارض شدید یا مداوم، افراد باید برای بررسی وضعیت و تصمیم‌گیری درباره ادامه درمان با پزشک معالج مشورت کنند.