حساسیت ۲۸ روز نخست زندگی
تغذیه و برقراری شیردهی، زردی و مراقبت‌های عمومی از مهم‌ترین مسائل خانواده‌ها در ۲۸ روز نخست زندگی نوزاد است و این مسائل برای مادران نخست‌زا که نخستین تجربه مادر شدن را پشت سر می‌گذارند، می‌تواند با پرسش‌ها و نگرانی‌های بیشتری همراه باشد؛ خانواده‌ها در این خصوص باید چه اقدامی انجام دهند؟
یک متخصص نوزادان گفت: ۲۸ روز نخست زندگی، یکی از حساس‌ترین و پرخطرترین دوره‌های زندگی انسان است و به‌ویژه هفته نخست و ۲۴ ساعت ابتدایی پس از تولد، از اهمیت ویژه‌ای در حفظ سلامت نوزاد برخوردار است. به گزارش وبدا، دکتر «بهناز بصیری» با اشاره به اهمیت دوره نوزادی اظهار کرد: بیشترین میزان مرگ‌ومیر در دوره نوزادی رخ می‌دهد و به همین دلیل، میزان مرگ‌ومیر نوزادان یکی از شاخص‌های مهم ارزیابی وضعیت بهداشت و سلامت جوامع محسوب می‌شود. وی افزود: کاهش مرگ‌ومیر نوزادان از نشانه‌های بهبود شاخص‌های سلامت و کیفیت خدمات بهداشتی و درمانی است و مراقبت صحیح از نوزاد، به‌ویژه در روزهای نخست پس از تولد، نقش مهمی در پیشگیری از عوارض و مشکلات احتمالی دارد. این متخصص نوزادان با بیان این که تغذیه و برقراری شیردهی، زردی و مراقبت‌های عمومی از مهم‌ترین مسائل خانواده‌ها در ۲۸ روز نخست زندگی نوزاد است، گفت: این مسائل برای مادران نخست‌زا که نخستین تجربه مادر شدن را پشت سر می‌گذارند، می‌تواند با پرسش‌ها و نگرانی‌های بیشتری همراه باشد. «بصیری» ادامه داد: این که نوزاد هر چند ساعت یک‌بار باید شیر بخورد، چگونه می‌توان از کافی بودن شیر دریافتی اطمینان پیدا کرد، چه زمانی باید نوزاد را حمام کرد و چه علایمی نیازمند مراجعه به پزشک است، از جمله پرسش‌های رایج مادران در روزهای نخست تولد نوزاد است. وی تصریح کرد: در شرایط معمول، مادر و نوزاد حداقل ۲۴ ساعت پس از زایمان در بیمارستان تحت نظر قرار می‌گیرند و نوزاد حداقل یک‌بار توسط متخصص اطفال یا فوق‌تخصص نوزادان معاینه می‌شود و در صورت مشاهده هرگونه مشکل، اقدامات لازم انجام خواهد شد. این عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی همدان با تأکید بر این که ترخیص نوزاد سالم به معنای پایان مراقبت نیست، گفت: پیگیری وضعیت نوزاد پس از ترخیص، به‌ویژه طی ۴۸ ساعت نخست، اهمیت زیادی دارد و خانواده‌ها باید مطابق توصیه پزشک برای بررسی وضعیت تغذیه، وزن‌گیری و زردی نوزاد مراجعه کنند. «بصیری» زردی را یکی از شایع‌ترین مسائل روزهای نخست زندگی نوزاد دانست و اظهار کرد: بخش قابل توجهی از نوزادان در روزهای سوم تا پنجم زندگی، درجاتی از زردی را تجربه می‌کنند که در بسیاری از موارد، زردی فیزیولوژیک است و بدون مداخله پزشکی جدی برطرف می‌شود. وی افزود: با این حال، تشخیص این که زردی نوزاد در محدوده طبیعی قرار دارد یا نیازمند درمان است، صرفاً بر اساس مشاهده ظاهر نوزاد امکان‌پذیر نیست و عوامل مختلفی باید در این زمینه مورد توجه قرار گیرد. این متخصص نوزادان ادامه داد: کبد نوزاد در روزهای نخست تولد هنوز توانایی کامل برای متابولیزه و دفع بیلی‌روبین را ندارد و همین موضوع یکی از دلایل شایع بروز زردی است، اما میزان خطر آن به عواملی مانند زمان شروع زردی، نارس یا رسیده بودن نوزاد، وزن هنگام تولد، وضعیت تغذیه، گروه خونی مادر و سابقه زردی در فرزندان قبلی بستگی دارد. «بصیری» خاطرنشان کرد: در صورتی که میزان بیلی‌روبین از حد مشخصی بالاتر باشد، پس از انجام بررسی‌های لازم ممکن است نوزاد نیازمند بستری و درمان شود. فوتوتراپی یا نوردرمانی، روش اصلی درمان در بسیاری از موارد است و در موارد شدیدتر ممکن است تعویض خون ضرورت پیدا کند. وی با اشاره به کاهش موارد نیاز به تعویض خون در نوزادان مبتلا به زردی نسبت به گذشته، گفت: افزایش آگاهی خانواده‌ها، مراجعه زودتر، تشخیص به‌موقع و آغاز درمان مناسب از جمله عواملی است که در کاهش موارد شدید زردی و نیاز به تعویض خون مؤثر بوده است. این متخصص نوزادان با اشاره به برخی باورهای نادرست درباره زردی و شیردهی اظهار کرد: یکی از باورهای نادرست در میان برخی خانواده‌ها این است که شیر مادر باعث افزایش زردی نوزاد می‌شود، در حالی که چنین تصوری صحیح نیست. «بصیری» افزود: در برخی نوزادان، زردی می‌تواند ناشی از دریافت ناکافی شیر و تغذیه نامناسب باشد و نه به دلیل خود شیر مادر؛ بنابراین، تغذیه مکرر و مناسب نوزاد با شیر مادر می‌تواند با افزایش دریافت شیر و دفع مناسب، در پیشگیری از این نوع زردی مؤثر باشد. وی تأکید کرد: برخی مواد غذایی سنتی که در فرهنگ عامه به دلیل رنگ زرد یا نارنجی به عنوان عامل ایجاد زردی شناخته می‌شوند، از نظر علمی علت ایجاد زردی نوزادی محسوب نمی‌شوند و نباید جایگزین توصیه‌های پزشکی شوند. این عضو هیئت علمی دانشگاه با تأکید بر اهمیت تغذیه با شیر مادر گفت: شیر مادر همچنان انتخاب ارجح برای تغذیه نوزاد است و در صورتی که به هر دلیل شیر مادر برای تأمین نیاز نوزاد کافی نباشد، ممکن است با نظر پزشک استفاده از شیر خشک ضرورت پیدا کند. «بصیری» درباره راه‌های تشخیص دریافت کافی شیر توسط نوزاد بیان کرد: خواب و آرامش مناسب پس از تغذیه، تعداد دفعات ادرار و دفع مدفوع و مهم‌تر از همه، روند مناسب وزن‌گیری نوزاد در روزهای پس از تولد از جمله معیارهای مهم در ارزیابی کفایت تغذیه هستند. وی ادامه داد: تعداد دفعات ادرار و مدفوع در روزهای نخست ممکن است متغیر باشد و با افزایش دریافت شیر، الگوی دفع نیز تغییر کند؛ بنابراین ارزیابی وضعیت تغذیه باید متناسب با سن نوزاد و روند وزن‌گیری انجام شود. وی توصیه کرد: مادران در صورت احساس کمبود شیر یا مواجهه با دشواری در شیردهی، بدون دریافت مشاوره تخصصی به سرعت به سراغ شیر خشک نروند، چرا که مشکلات اولیه شیردهی در بسیاری از موارد با آموزش و حمایت صحیح قابل برطرف شدن است. وی افزود: آشنا شدن زودهنگام نوزاد با شیشه و پستانک نیز ممکن است روند شیردهی مستقیم از سینه مادر را دشوار کند و در برخی موارد با کاهش دفعات مکیدن، تولید شیر را نیز کاهش دهد. این عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی همدان تأکید کرد: حمایت از مادر و آموزش صحیح شیردهی باید از دوران بارداری آغاز و پس از تولد نیز ادامه پیدا کند تا مادر بتواند با آگاهی و اطمینان بیشتری این مسیر را دنبال کند.«بصیری» با تأکید بر حساسیت ۲۸ روز نخست زندگی گفت: ترخیص نوزاد از بیمارستان به معنای پایان مراقبت نیست و بررسی تغذیه، وزن‌گیری و زردی در روزهای پس از تولد اهمیت ویژه‌ای دارد. وی خاطرنشان کرد: خانواده‌ها باید توصیه‌های پزشک را در زمینه زمان مراجعه و پیگیری نوزاد جدی بگیرند و در صورت مشاهده علایم غیرطبیعی، بدون تأخیر برای ارزیابی پزشکی اقدام کنند. این متخصص نوزادان با بیان این که با وجود پیشرفت‌های صنعت تولید شیر خشک، هیچ محصولی نتوانسته تمام ویژگی‌های پیچیده و منحصر به‌فرد شیر مادر را به طور کامل بازسازی کند، گفت: حفظ و حمایت از شیردهی و جلوگیری از کنار گذاشتن زودهنگام آن، یکی از مهم‌ترین اقدامات برای تأمین سلامت نوزاد در نخستین روزهای زندگی است.