ایران‌جان؛ از معرفی ظرفیت‌ها تا کشف فرصت‌های تازه سرمایه‌گذاری
ابوذر شاکری مسئول روابط عمومی صداوسیمای خراسان شمالی
آیا ایران‌جان می‌تواند فراتر از یک رویداد رسانه‌ای، به نقطه آغاز نگاه تازه‌ای به اقتصاد خراسان شمالی تبدیل شود؟ هر استان، داشته‌هایی دارد که به آن شناخته می‌شود؛ اما آن چه مسیر توسعه را تغییر می‌دهد، فقط داشته‌های شناخته‌شده نیست، بلکه فرصت‌هایی است که هنوز به اندازه ظرفیت واقعی‌شان دیده نشده‌اند. خراسان شمالی نیز از این قاعده مستثنا نیست؛ استانی که در کنار صنایع بزرگ، محصولات کشاورزی و جاذبه‌های طبیعی و فرهنگی، ظرفیت‌هایی دارد که می‌توانند مقصد سرمایه‌گذاری‌های تازه باشند. وقتی از خراسان شمالی سخن می‌گوییم، نام فولاد اسفراین، آلومینای جاجرم، پتروشیمی خراسان و سیمان بجنورد به ذهن می‌رسد؛ مجموعه‌هایی که بخش مهمی از توان صنعتی استان را شکل داده‌اند. اما پرسش مهم‌تر این است: چگونه می‌توان از دل این صنایع، زنجیره‌های جدید تولید، فراوری و اشتغال ایجاد کرد؟ پاسخ توسعه اقتصادی، فقط در احداث کارخانه‌های بزرگ نیست؛ گاهی یک واحد فراوری، یک مسیر صادراتی یا تکمیل حلقه‌ای از زنجیره تولید، می‌تواند ارزش افزوده قابل‌توجهی ایجاد کند.
فرصت‌هایی فراتر از آن چه می‌بینیم
معدن آلبلاغ اسفراین، یکی از همین فرصت‌هاست؛ ظرفیتی معدنی که اهمیت آن تنها به استخراج سرب و روی محدود نمی‌شود. آن چه می‌تواند این ظرفیت را به یک مزیت اقتصادی پایدار تبدیل کند، تعیین تکلیف مسیر بهره‌برداری اصولی، ایجاد زیرساخت و شکل‌گیری صنایع فراوری و پایین‌دستی است؛ مسیری که می‌تواند اشتغال و ارزش افزوده بیشتری را در منطقه نگه دارد.
در حوزه انرژی نیز خراسان شمالی با فرصتی روبه‌رو است که شاید هنوز به اندازه اهمیتش در افکار عمومی دیده نشده است؛ شناسایی ۱۷۰ نقطه مستعد احداث نیروگاه خورشیدی با ظرفیت بالقوه ۳۹۲ مگاوات، فقط یک عدد در گزارش‌های فنی نیست؛ این ظرفیت می‌تواند به میدان تازه‌ای برای حضور سرمایه‌گذاران بخش خصوصی، تولید برق پاک و کاهش بخشی از فشار ناترازی انرژی تبدیل شود، به‌ویژه آن که تأمین برق پایدار، خود یکی از پیش‌نیازهای توسعه صنایع و تولید است. در کشاورزی نیز نگاه باید از تولید محصول به سمت تکمیل زنجیره ارزش تغییر کند. سطح زیر کشت نزدیک به ۱۰ هزار هکتاری گیاهان دارویی، فرصتی برای توسعه صنایع خشک‌کنی، عصاره‌گیری، بسته‌بندی و تولید محصولات نهایی است. انگور، زعفران فاروج و گوجه‌فرنگی نیز ظرفیت‌هایی فراتر از فروش محصول خام دارند. تولید سالانه ده‌ها هزار تن گوجه‌فرنگی و فعالیت واحدهای فراوری در استان، این پرسش را پیش می‌کشد که چگونه می‌توان با توسعه سردخانه، بسته‌بندی، صنایع تبدیلی و بازارهای صادراتی، سهم بیشتری از ارزش محصول را نصیب تولیدکننده و اقتصاد استان کرد؟
مرز، راه‌آهن و بازارهایی که هنوز کامل به دست نیامده‌اند
بیش از ۳۰۰ کیلومتر مرز مشترک با ترکمنستان، یک موقعیت راهبردی برای خراسان شمالی است؛ اما داشتن مرز به‌تنهایی به معنای بهره‌مندی از اقتصاد مرزی نیست. نبود بازارچه مرزی فعال و محدودیت‌های زیرساختی، بخشی از ظرفیت تجاری استان را بلااستفاده گذاشته است. توسعه مبادلات، تقویت زیرساخت‌های گمرکی و لجستیکی و ارتباط مؤثر با بازار ترکمنستان و کشورهای آسیای میانه می‌تواند این مرز را از یک موقعیت جغرافیایی به یک مزیت اقتصادی تبدیل کند. در همین مسیر، راه‌آهن جوین - اسفراین نیز از طرح‌هایی است که اهمیت آن فقط به جابه‌جایی مسافر محدود نمی‌شود. اتصال ریلی اسفراین به شبکه راه‌آهن کشور می‌تواند برای صنایع بزرگ، به‌ویژه فولاد، هزینه حمل‌ونقل را کاهش دهد و مسیر تازه‌ای برای جابه‌جایی مواد اولیه و محصولات تولیدی فراهم کند. در جاجرم نیز برنامه حمل ریلی کود شیمیایی پتروشیمی خراسان به مقصد افغانستان، افق تازه‌ای از صادرات ریلی را پیش روی استان قرار داده است.
اقتصاد فرهنگ و گردشگری؛ سرمایه‌ای که باید به درآمد تبدیل شود
در سوی دیگر، خراسان شمالی فقط یک استان صنعتی و کشاورزی نیست. اسب اصیل ترکمن در راز و جرگلان، فرش دوروی ترکمن و هنر ابریشم‌بافی، رویین اسفراین با نساجی سنتی و چادرشب‌بافی، روستاهای تاریخی، طبیعت بکر و تنوع فرهنگی اقوام، ظرفیت‌هایی هستند که می‌توانند در قالب گردشگری فرهنگی، بوم‌گردی، صنایع‌دستی، رویدادهای تخصصی و بازارهای فروش محصولات بومی، اقتصاد محلی را تقویت کنند.
ایران‌جان؛ رسانه‌ای برای دیده‌شدن و پیوند خوردن فرصت‌ها
این جاست که نقش ایران‌جان می‌تواند فراتر از معرفی جاذبه‌ها و توانمندی‌های استان تعریف شود. رسانه می‌تواند ظرفیت‌های کمتر دیده‌شده را به زبان قابل فهم برای سرمایه‌گذار روایت کند، موانع را به مطالبه عمومی تبدیل کند و میان تولیدکننده، مسئول، سرمایه‌گذار و بازار ارتباط برقرار سازد. البته نباید از یک رویداد رسانه‌ای انتظار داشت به‌تنهایی سرمایه‌گذار جذب کند یا مشکلات دیرینه زیرساختی را حل کند؛ اثر واقعی زمانی شکل می‌گیرد که معرفی رسانه‌ای با بسته‌های روشن سرمایه‌گذاری، اطلاعات دقیق، پیگیری دستگاه‌های مسئول و تسهیل مسیر ورود بخش خصوصی همراه شود. شاید مهم‌ترین دستاورد ایران‌جان برای خراسان شمالی این نباشد که دیگران بدانند این استان چه داشته‌هایی دارد؛ بلکه این باشد که فرصت‌هایی را ببینند که هنوز به‌درستی کشف نشده‌اند؛ فرصت‌هایی که اگر به سرمایه، برنامه و اقدام پیوند بخورند، می‌توانند آینده اقتصادی استان را متفاوت رقم بزنند.