printlogo


نفقه؛ خرجی زن و هزینه های امرار معاش


​​​​​​​
در قانون مدنی، زن و شوهر نسبت به یکدیگر حقوق و تکالیفی دارند؛ این حقوق و تکالیف در سه قسمت تعریف و مشخص شده است: الف- آن دسته از حقوق و تکالیفی است که زن و شوهر بایستی مشترکاً انجام دهند، مانند حضانت و نگهداری فرزندان، تمکین عام، معاضدت و تلاش و کوشش برای زندگی مشترک و تربیت فرزندان و سایر اموری که عرفاً وظیفه زوجین است؛ ب- آن دسته از حقوق و تکالیفی که صرفاً حق زن بوده و تکلیف مرد، مانند مهریه، نفقه، اجرت المثل، نحله، صداقیه، جهزیه و همچنین مواردی که ضمن عقد در سند نکاح با توافق زوجین قید می شود، مثل حق تحصیل زن، حق اشتغال، حق سکونت و غیره؛ ج- حقوق و تکالیفی که صرفاً حق مرد است و تکلیف زن، مانند اموری همچون ولایت، اقامت، تابعیت، تمکین خاص و طلاق که مرد طبق قانون ولی یا سرپرست فرزندان است. اقامت و تابعیت زن در صورت رضایت، همان اقامت و تابعیت مرد است. همچنین تمکین خاص، همان روابط زناشویی و حق مرد و تکلیف زن است.
 اما در این مطلب بر آن شدیم که صرفاً در خصوص نفقه صحبت و خوانندگان عزیز را با ماهیت نفقه آشنا کنیم. در حالت عرفی می توانیم بگوییم: نفقه یعنی خرجی زن از زمانی که زن و مرد با یکدیگر ازدواج می کنند. مرد بایستی نفقه همسر خود را پرداخت کند، چه زن در خانه پدرش باشد یا این که جشن عروسی گرفته و در خانه شوهر باشد. اما طبق قانون می توانیم بگوییم: نفقه عبارت است از هزینه های امرارمعاش زن که طبق شأن و جایگاه وی مطابق قانون به او تعلق می گیرد و این هزینه ها چیزی نیست جز: 1. خوراک، 2. پوشاک، 3. تهیه مسکن، 4. لوازم منزل، 5. وسایل بهداشتی و درمانی؛ یعنی هر مردی بایستی بعد از انعقاد خطبه عقد، این 5 مورد را برای همسرش تهیه کند، البته گاهی ممکن است وجه آن را به زن پرداخت نماید یا خودش برای خرید و تهیه موارد فوق اقدام کند. مطالب مربوطه به نفقه زوجه در قانون مدنی از ماده 1106 تا ماده 1119 آمده است. طبق ماده 1106، در عقد دائم، نفقه زن برعهده شوهر است که شامل نیازهای متعارف و متناسب با وضعیت زن(شأن و منزلت)، از قبیل مسکن، البسه، غذا، اثاث منزل، هزینه های بهداشتی و درمانی و خادم را در برمی گیرد. اما در ماده 1113 همان قانون، در عقد موقت(صیغه)، زن مستحق نفقه نیست مگر این که قبل از نکاح موقت، شرط پرداخت نفقه برعهده زوج گذاشته شده باشد. باید بدانیم هر مردی علاوه بر نفقه همسر که موضوع این مطلب است بایستی نفقه اولاد و اقارب واجب نفقه خود، یا همان اشخاص واجب نفقه را هم پرداخت نماید. اگر سری به ماده 1195 تا 1206 قانون مدنی بزنیم، در ماده 1199 آمده است: نفقه اولاد برعهده پدر است و پس از فوت پدر، نفقه برعهده اجداد پدری است و در صورت نبود اجداد پدری، نفقه اولاد برعهده مادر است و هرگاه مادر هم زنده نباشد یا قادر به پرداخت نفقه نباشد، نفقه برعهده اجداد و جدات مادری و جدات پدری است. در قانون مدنی همچنین می خوانیم: چنانچه پدر و مادر از حیث زندگی و معیشت در تنگنا، فرزندان آن ها کبیر و دارای قدرت مالی باشند، نفقه پدر و مادر برعهده اولاد است. اگر شوهر از پرداخت نفقه همسر خودداری نماید، همسر می تواند با مراجعه به دادگاه تقاضای نفقه نماید، چه نفقه گذشته و چه نفقه حال، مطالبه نفقه همسر، مستلزم «تمکین خاص» زن است، بنابراین چنانچه زن از تمکین خاص که همان مقاربت است خودداری و مرد این موضوع را اثبات کند، زن ناشزه محسوب می شود و دیگر مستحق پرداخت نفقه نمی شود. ناشزه یعنی نافرمانی کردن زن و اگر این نافرمانی، دو طرفه باشد آن را «شقاق» می گویند؛ یعنی این که زن و شوهر، هر دو طرف، تمکین خاص انجام ندهند و هردو ناشزه باشند. باید توجه داشته باشیم زن بر اساس حق نفقه اش می تواند از اموال شوهر استفاده کند، مثلاً استفاده زن از منزل شوهر، اما این استفاده عنوان مالکیت نیست و زن از باب نفقه مالک منزل نمی شود، بلکه فقط حق سکونت دارد. در نفقه اقارب، مرد باید حتماً دارا و اقارب باید ندار باشد، اما نفقه همسر، مطلقاً قابل مطالبه است، خواه زن دارا باشد یا مرد ندار باشد، ولی باید نفقه همسر پرداخت شود. همین که مرد در خانه به تهیه لوازم و مایحتاج زندگی اقدام می کند خود نشان از پرداخت و تأمین نفقه است. مقدار و میزان نفقه را دادگاه تعیین می کند، اما دادگاه، توان مالی مرد را هم در نظر می گیرد که بر اساس توان مالی مرد مقدار آن تعیین می شود. اگر همسر از پرداخت نفقه خودداری کند یا برای تهیه مایحتاج و هزینه های زندگی زن اقدام نکند، زن می تواند در صورت عسر و حرج که بر اثر عدم پرداخت نفقه همسر ایجاد شده است به دادگاه مراجعه و تقاضای نفقه نماید؛ دادگاه پس از ملاحظه دلایل و مدارک ارائه شده توسط زن، به صدور دادنامه اقدام و شوهر را محکوم به پرداخت نفقه می کند. در صورت عدم پرداخت نفقه، دادگاه به تقاضای زوجه، اموال همسر را توقیف می کند یا طبق مطالب فوق بر اساس توان مالی مرد، ماهانه برای زن نفقه تعیین می کند. از سویی زن می تواند در صورت عدم پرداخت نفقه، از طریق دادسرا اقدام کند و چنانچه مرد در دفاع، عدم تمکین زن را اثبات کند مطابق فوق، زن دیگر مستحق نفقه نمی شود. در هر صورت، قانون و دادگاه های خانواده در احقاق حقوق زوجه درنگ نخواهند کرد. اما با وجود اوضاع و احوال مالی و مشکلات اقتصادی و معیشتی خانواده هایی هستند که به اصطلاح قدیمی ها صورتشان را با سیلی سرخ نگه داشته اند و می سوزند و می سازند و به همان لقمه نان خالی سفره اکتفا می کنند و زندگی شیرین خود را تلخ نمی کنند. امید آن می رود خانواده های عزیز به ویژه خانم های محترم، در مبحث نفقه و هزینه های امرارمعاش خود به شوهرشان سخت نگیرند و با تلاش و معاضدت دوجانبه، همیشه لبخند زندگی را در گونه های فرزندانشان نمایان کنند و با خواندن این مطالب و کسب آگاهی خود، یک طرفه به قاضی نروند، بلکه با حقیقت کنار بیایند و کاری کنند کارستان و به شوهر خود اعتماد کنند و او را در مدیریت خانواده یاری رسانند و با گذشت، فداکاری، صبر و حوصله، زندگی خود را در ساحلی امن قرار دهند و از سوار شدن بر امواجی که پرتلاطم و ممکن است زندگی مشترکشان را همچون کشتی شکسته در گل فرو نشاند پرهیز کنند.
 «ابر و باد و مه و خورشید و فلک درکارند 
تا تو نانی به کف آری و به غفلت نخوری».
یاحق.