روایت صبوریهای بینام
تهیهکننده سریال «مادران» میگوید: این مجموعه از یک دغدغه شخصی و خانوادگی آغاز شد؛ دغدغهای که او و کارگردان سریال را به سمت روایت زندگی مادران شهدا کشاند. به گفته او، «مادران» بیش از آن که صرفاً یک پروژه تلویزیونی باشد، ادای دین به نسلی است که مقاومت را تربیت کرد. به گزارش پایگاه اطلاعرسانی سیما، سریال «مادران» با روایتی متفاوت از زندگی مادران شهدا، تلاش دارد تصویری کمتر دیدهشده از پشتوانههای مقاومت در ایران ارائه دهد؛ زنانی که اگرچه فرزندانشان در قاب تاریخ ماندگار شدهاند، اما خودشان سالها در سکوت زیستهاند. این مجموعه که برای شبکه یک سیما تولید شده، با تمرکز بر روایتهای بومی و اقلیمهای مختلف کشور، نگاهی تازه به مفهوم «مادر بودن» دارد.
تهیهکننده این سریال، از شکلگیری ایده اولیه، روند پژوهش، چالشهای تولید در مناطق مختلف و انتخاب ساختار روایی متفاوت «مادران» صحبت کرده است. «حسین رستم پور»، تهیهکننده سریال «مادران» درباره شکلگیری ایده این سریال اظهار کرد: ساخت این مجموعه از یک دغدغه شخصی آغاز شد. مادربزرگ من مادر شهید است و مادربزرگ آقای «دهنوی»، کارگردان سریال، نیز مادر شهید بود. ما همیشه احساس میکردیم دِینی نسبت به عموهای شهیدمان داریم و باید کاری انجام دهیم. وی افزود: حدود یک سال روی این موضوع تحقیق کردیم و طرحهای مختلفی نوشتیم تا این که با کتابی بهنام «مادران» از انتشارات روایت فتح روبهرو شدیم. این کتاب زندگینامه چند مادر شهید را روایت میکرد؛ مادرانی که فرزندانشان چهرههای شناختهشده یا فرمانده نبودند، همین زاویه برای ما جذاب بود. با همراهی آقای «مقدم» طرح تکمیل شد و ایده اصلی سریال از همانجا شکل گرفت. وی درباره انتخاب زاویه روایت توضیح داد: زندگی ما از کودکی با حضور مادران شهدا گره خورده بود. مادربزرگهایمان را میدیدیم، با غمهای خصوصیشان آشنا بودیم و در عین حال، صلابت بیرونیشان را هم لمس میکردیم. این تجربه زیسته باعث شد تصمیم بگیریم بهجای روایت مستقیم جنگ، به سراغ مادران برویم؛ نسلی که این فرزندان را تربیت کردهاند. تهیهکننده سریال «مادران» درباره مستند بودن قصهها گفت: حدود ۴۰ درصد هر داستان مستند و مبتنی بر واقعیت است و ۶۰ درصد برای دراماتیزه شدن به آن افزوده شده است. در هر قسمت تلاش کردیم طیف متنوعی از مادران را نشان دهیم؛ از مادر شهید ارمنی گرفته تا مادر اهل تسنن، از روستا تا شهر، از اقشار مختلف اجتماعی. وی ادامه داد: ما آثار زیادی درباره شهدا دیدهایم، اما کمتر به مادران آنها پرداخته شده است. برای ما مهم بود نشان دهیم نسلی که مقاومت را تربیت کرده، چه نگاهی به زندگی داشته است. «رستمپور» با اشاره به این که یکی از ویژگیهای «مادران» تصویربرداری در لوکیشنهای واقعی است، گفت: سختترین بخش کار همین بود. بسیاری پیشنهاد میدادند که به جای سفر به شهرهای مختلف، کار را در تهران یا اطراف آن بسازیم، اما به نظر من اقلیم واقعی یکی از عناصر زیبایی اثر است. وی افزود: ما در اردبیل، نمین، مناطق شمال غرب، خراسان و دیگر نقاط کشور تصویربرداری کردیم. هر منطقه فرهنگ، لهجه، پوشش و زیستبوم خاص خود را دارد. ترجیح دادیم سختی کار را بپذیریم اما به واقعیت اجتماعی و فرهنگی هر منطقه وفادار بمانیم. این تهیهکننده در پاسخ به این سوال که چرا در این سریال، نقش تمامی مادران توسط «رویا افشار» ایفا میشود، گفت: در قسمت پایانی جملهای داریم که میتوان آن را مانیفست سریال دانست؛ این که همه این مادران با وجود تفاوتهای اقتصادی و اجتماعی، در «مادر بودن» مشترکند. این تنهایی درونی و این صبوری در همه آنها وجود دارد. وی تصریح کرد: انتخاب یک بازیگر برای ایفای همه نقشها تأکیدی بود بر همین وحدت در عین تفاوت؛ این که این مادران، فارغ از اقلیم و طبقه، در جوهره مادر بودن شبیه یکدیگرند. «رستمپور» درباره تأثیر تحولات معاصر بر روند تولید نیز عنوان کرد: یکی از قسمتها با عنوان «خواستگاری» در ابتدا مربوط به سال ۱۳۶۵ بود، اما پس از وقایع اخیر منطقه و آن چه در جنگ ۱۲روزه دیدیم، تصمیم گرفتیم روایت را به زمان حال نزدیکتر کنیم. برای ما جالب بود که با وجود گذشت چهار دهه، آن روحیه مادرانه و حس مقاومت همچنان پابرجاست.
وی درباره سختیهای تولید این سریال گفت: ما طی ۷۸ روز در هفت شهر و چهار استان مختلف فیلمبرداری کردیم؛ بنابراین تقریباً هر روز با یک چالش تازه روبهرو بودیم. وقتی در شهری مانند مشکینشهر کار میکردیم، بلافاصله باید تجهیزات را جمع میکردیم و برای ادامه تصویربرداری به شهری دیگر مثل نمین میرفتیم. تهیهکننده سریال «مادران» ادامه داد: یکی از قسمتها با عنوان «قطار»، بهطور کامل داخل قطار فیلمبرداری شده است. صبحها از تهران سوار قطار میشدیم، در مسیر تصویربرداری میکردیم و دوباره برمیگشتیم. هماهنگیهای فنی، جابهجایی گروه و محدودیت زمان، کار را بسیار سخت کرده بود. واقعیت این است که تکتک روزهای تولید با دشواری همراه بود. «رستمپور» درباره بازخورد مخاطبان نیز گفت: خوشبختانه تا امروز بازخوردها مثبت بوده است. حتی در یکی از قسمتها، بدون این که اطلاع داشته باشیم، پس از پخش، صدای مردم و واکنشها را شنیدیم. من حدود یک سال و نیم درگیر این پروژه بودم و وقتی دیدم مخاطبان، بهویژه مادران شهدا، با سریال ارتباط برقرار کردهاند، واقعاً خستگیام از تنم بیرون رفت. این تهیهکننده افزود: به نظرم یکی از دلایل استقبال از این سریال، همدلی تیم تولید بود. وقتی شما در ۷۸ روز، مدام میان چهار استان و چند شهر جابهجا میشوید، اگر گروه همدل نباشد، ادامه مسیر ممکن نیست. از خانم «رویا افشار» گرفته تا تمام عوامل، همه با دل کار کردند و دغدغه مشترک داشتند. وی در پایان گفت: تقریباً در هر خانواده ایرانی، به شکلی تجربهای از فقدان، ایثار یا ارتباط با خانواده شهدا وجود دارد؛ خواه از طریق یک عموی شهید، دایی شهید یا آشنایی با مادران شهدا. وقتی این روایتها پخش شد و مخاطب توانست با آن همذاتپنداری کند، طبیعی بود که اثرگذاری بیشتری داشته باشد. فکر میکنم موفقیت «مادران» از همینجا میآید؛ از این که توانستیم یک روایت مستند - داستانی را صادقانه به تصویر بکشیم.