راهنمای تغذیه سالم دانش‌آموزان

میوه‌های تازه، خشکبار بدون نمک، شیر و فرآورده‌های لبنی کم‌چرب، ساندویچ‌های خانگی و سبزیجات آماده مصرف، از گزینه‌های مناسب برای میان‌وعده دانش‌آموزان هستند

نویسنده:

مترجم:

​​​​​​​
کارشناس تغذیه در معاونت درمان دانشگاه علوم پزشکی خراسان شمالی با تأکید بر اهمیت تغذیه کودکان و نوجوانان در محیط مدرسه، گفت: انتخاب مواد غذایی مناسب و شکل‌گیری عادات صحیح تغذیه‌ای در سال‌های مدرسه، نقش مهمی در رشد جسمی، توان یادگیری و پیشگیری از بیماری‌های غیرواگیر در سال‌های آینده دارد. «مژگان سادات هاشمی» با اشاره به این که دوران کودکی و نوجوانی از مهم‌ترین مراحل رشد و تکامل است، اظهار کرد: در این دوره، نیاز بدن به مواد مغذی افزایش می‌یابد و هرگونه کمبود یا نامناسب بودن الگوی غذایی می‌تواند بر رشد، سلامت و عملکرد تحصیلی دانش‌آموزان تأثیر بگذارد. وی افزود: با توجه به این که دانش‌آموزان بخش قابل توجهی از روز خود را در مدرسه سپری می‌کنند، توجه به تغذیه آنان در این محیط اهمیت ویژه‌ای دارد و خانواده‌ها و مدرسه می‌توانند در شکل‌گیری عادات غذایی سالم نقش مؤثری داشته باشند. وی صبحانه را یکی از مهم‌ترین وعده‌های غذایی دانش‌آموزان دانست و گفت: مصرف یک صبحانه کامل و متعادل می‌تواند به تأمین انرژی مورد نیاز دانش‌آموز در ساعات ابتدایی روز کمک کند و برای حفظ تمرکز و توان یادگیری اهمیت داشته باشد. «هاشمی» ادامه داد: نان و غلات کامل، لبنیات کم‌چرب، تخم‌مرغ، مغزها و میوه‌های تازه می‌توانند در یک صبحانه مناسب مورد استفاده قرار گیرند و حذف صبحانه نیز ممکن است موجب کاهش انرژی در ساعات اولیه روز و تمایل بیشتر به مصرف خوراکی در وعده‌های بعدی شود. وی با اشاره به اهمیت میان‌وعده مدرسه بیان کرد: میوه‌های تازه، خشکبار بدون نمک، شیر و فرآورده‌های لبنی کم‌چرب، ساندویچ‌های خانگی و سبزیجات آماده مصرف، از گزینه‌های مناسب برای میان‌وعده دانش‌آموزان هستند. این کارشناس تغذیه خاطرنشان کرد: مصرف مکرر تنقلات پرنمک، نوشیدنی‌های شیرین، چیپس، پفک و شیرینی‌های صنعتی می‌تواند با افزایش خطر اضافه‌وزن و چاقی، پوسیدگی دندان و برخی مشکلات متابولیک همراه باشد؛ بنابراین لازم است مصرف این خوراکی‌ها محدود شود. «هاشمی» با تأکید بر اهمیت دریافت کافی پروتئین، کلسیم، آهن، روی و ویتامین‌ها در دوران رشد گفت: پروتئین برای رشد و ترمیم بافت‌ها ضروری است و مواد غذایی مانند گوشت، مرغ، ماهی، تخم‌مرغ، حبوبات و لبنیات می‌توانند بخشی از نیاز بدن به پروتئین را تأمین کنند. وی افزود: کلسیم و ویتامین D نیز برای رشد و استحکام استخوان‌ها اهمیت دارند و مصرف شیر، ماست و سایر فرآورده‌های لبنی در برنامه غذایی روزانه توصیه می‌شود. این کارشناس تغذیه همچنین با اشاره به اهمیت آهن در دوران کودکی و نوجوانی اظهار کرد: دریافت ناکافی آهن می‌تواند با خستگی و کاهش تمرکز همراه باشد؛ بنابراین استفاده از منابع غذایی آهن مانند گوشت، حبوبات و تخم‌مرغ اهمیت دارد. «هاشمی» نوشیدن آب کافی در طول روز را نیز ضروری دانست و گفت: کم‌آبی حتی در درجات خفیف می‌تواند موجب خستگی و کاهش تمرکز شود، بنابراین دانش‌آموزان باید آب را به عنوان نوشیدنی اصلی خود انتخاب کنند و مصرف نوشابه‌ها و نوشیدنی‌های شیرین را کاهش دهند. وی تأکید کرد: الگوهای غذایی و عادات تغذیه‌ای که در دوران کودکی و نوجوانی شکل می‌گیرند، در بسیاری از موارد تا بزرگسالی ادامه می‌یابند؛ از این رو، آموزش و ترویج تغذیه سالم در سال‌های مدرسه می‌تواند نقش مهمی در پیشگیری از اضافه‌وزن، چاقی و بیماری‌های غیرواگیر از جمله دیابت و بیماری‌های قلبی - ‌عروقی در سال‌های آینده داشته باشد.
اهمیت صرف صبحانه توسط دانش‌آموزان
رئیس گروه تغذیه معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی هم بر اهمیت توجه به عادات صحیح تغذیه‌ای در دانش آموزان به ویژه صرف صبحانه تأکید کرد. «فرشته فزونی» توجه به تغذیه سالم روزانه در دانش آموزان را برای رشد جسمی و ذهنی، استحکام استخوان‌ها، مقاومت بدن در برابر بیماری‌ها و حفظ وزن مناسب آنان بسیار مهم عنوان کرد. وی با اشاره به شکل‌گیری بسیاری از رفتارها و باورهای تغذیه‌ای در دوران مدرسه یادآور شد: کودکان و نوجوانان معمولاً از والدین و همسالان الگو می‌گیرند و عادت‌های صحیح تغذیه‌ای در پیشگیری وکنترل بیماری‌های مرتبط با تغذیه در بزرگسالی و سلامت کودک در آینده نقش مهمی دارند.‌ به گفته وی، امتناع والدین از خوردن بعضی مواد غذایی باعث امتناع کودک و نوجوان از خوردن آن مواد می‌شود به طوری که کم‌کم بسیاری از مواد غذایی با ارزش، از برنامه روزانه کودک یا نوجوان حذف می‌شود.  این کارشناس تغذیه، نخوردن صبحانه را یکی از عادات نادرست تغذیه‌ای در سنین مدرسه عنوان کرد و گفت: چنانچه نخوردن صبحانه استمرار داشته باشد و تبدیل به عادت شود باعث کمبود دریافت مواد مغذی می‌شود که معمولاً در وعده‌های غذایی دیگر جبران نخواهد شد. وی افزود: علاوه بر این که صبحانه مغذی برای رشد و تکامل، تأمین نیازهای تغذیه‌ای دانش‌آموزان و حفظ تمرکز دارای اهمیت ویژه‌ است، در ناشتایی‌های طولانی‌مدت، نگهداری قندخون در سطحی که مغز قادر به فعالیت طبیعی خود باشد، دشوارتر است و یادگیری و تمرکز  فرد مختل می‌شود. این کارشناس تغذیه با تأکید بر این که کودکان و نوجوانان باید سحرخیزی، نرمش صبحگاهی و خوردن صبحانه را در محیط خانواده یاد بگیرند، به والدین توصیه کرد صبحانه را به عنوان یک وعده غذایی مهم تلقی و سعی کنند هر روز با فرزندان خود صبحانه میل کنند تا مشوقی برای کودک و نوجوان باشند. 
«فزونی» یکی از دلایل صبحانه نخوردن دانش‌آموزان را تکراری و یکنواخت بودن آن برشمرد و تأکید کرد: تنوع در صبحانه، دانش آموز را به خوردن صبحانه تشویق می‌کند. وی با توصیه به تهیه صبحانه سالم و مقوی برای کودکان و نوجوانان پیشنهاد کرد: برای تنوع بخشیدن به صبحانه، از غذاهایی مثل نان و تخم مرغ و گوجه‌فرنگی، نان و پنیر و گردو، شیر، شیربرنج، خرما، حلیم و عدسی به تناوب استفاده شود. وی به والدین توصیه کرد برای این که کودکان و نوجوانان اشتهای کافی به خوردن صبحانه داشته باشند شام زودتر صرف شود و در صورت امکان دانش‌آموز شب‌ها در ساعت معینی بخوابد تا بتواند صبح زودتر از خواب بیدار شود و وقت و اشتهای کافی برای خوردن صبحانه داشته باشد. وی اهمیت همراه داشتن میان‌وعده‌ سالم را یادآور شد و گفت: همراه داشتن میان‌وعده‌های مناسب در مدرسه مانند یک عدد میوه شسته شده، یک لقمه کوچک از شام شب قبل(مثل کوکو)، نان و پنیر، تخم مرغ آب‌پز، شیر استریلیزه، مقدار کمی نخودچی، کشمش یا چند عدد انجیر خشک و برگه زردآلو به دانش‌آموزان کمک می کند خسته نشوند و تمرکز بیشتری داشته باشند.
 «فزونی» همچنین با اشاره به مزایای غذا خوردن در ساعت‌های مشخص، خاطرنشان کرد: رعایت نظم غذایی به دانش‌آموز کمک می‌کند تا الگوی طبیعی گرسنگی و سیری را پیدا کند و با تثبیت قند خون و بهبود خلق‌وخو، باعث شود کودکان و نوجوانان کمتر به سراغ خوراکی‌های شیرین و پرکالری بروند. وی از والدین خواست تا حد امکان، وعده‌های غذایی با حضور اعضای خانواده و در محیطی آرام صرف شود و والدین الگوی تغذیه سالم کودک باشند. این کارشناس تغذیه، استرس های مربوط به امتحانات را یکی از عوامل تأثیرگذار بر اشتهای دانش‌آموزان عنوان کرد و گفت: استرس می‌تواند موجب بی‌اشتهایی یا پرخوری در بعضی از افراد شود؛ عدم توجه به این موضوع و بی‌اشتهایی، مشکلاتی را در رشد کودک یا نوجوان ایجاد خواهد کرد، چنان که اشتهای کاذب سبب پرخوری و اضافه وزن در دانش آموزان می‌شود. وی با بیان این که دا‌نش‌آموزان در یکی از مهم ترین دوره‌های زندگی خود از نظر وضعیت تغذیه‌ا‌ی قرار دارند، خاطرنشان کرد: میزان انرژی و مواد مغذی مورد نیاز دانش‌آموزان در سنین مدرسه افزایش می‌یابد و بسته به میزان توده بدنی(BMI)، سرعت رشد و میزان فعالیت کودک و نوجوان متفاوت است.
10 صفحه اول