این روزها شاید درباره «اخلاق کاربردی» مطالبی را شنیده یا خوانده باشید؛ این مبحث مهم به خصوص در مجامع علمی و دانشگاهی نمود بیشتری یافته است. «اخلاق کاربردی» در مجامع علمی، محدوده فعالیت خود را در حوزه های خاصی از زندگی فردی و اجتماعی انسان قرار داده است و نقشه راه درست زندگی کردن در اجتماع را ترسیم می کند، به طوری که با تطبیق استدلال ها، اصول و ارزش ها در حوزه رفتارهای اخلاقی به ارزش گذاری آن ها می پردازد و راه های درست رفتار کردن و درست زندگی کردن را می آموزد. در سرفصل های آموزشی دانشگاهی، درس «آیین زندگی(اخلاق کاربردی)» از جمله درس های مهمی است که یادگیری و عمل به آموزه های آن، مسیر روشنی را فراروی دانشجویان و دیگر افراد قرار می دهد. استاد «ابوالقاسم طیبی» استاد دانشگاه های خراسان شمالی از جمله چهره های خوش نام، بادانش و نام آشنای مجامع علمی، دانشگاهی و اجتماعی است که سال هاست در حیطه آموزش های تخصصی و کاربردی و مشاوره های خانوادگی و اجتماعی فعالیت می کند. نگاهی به کلاس های این استاد دلسوز و کاربلد در دانشگاه ها به ویژه دانشگاه آزاد اسلامی بجنورد نشان می دهد که استقبال از این کلاس ها بسیار فراوان و چشمگیر است به گونه ای که بیراه نیست اگر گفته شود کلاس های مختلف این استاد، همواره به سرعت تکمیل و درخواست تشکیل کلاس های جدید هم ارائه می شود. راز و رمز این اتفاق را  باید در خونگرمی، مردمداری، فصاحت کلام و کاربردی بودن آموزش های استاد «طیبی» دانست. آن هایی که در کلاس های این استاد دانشگاه نشسته اند می دانند که با چه دلسوزی و صمیمیتی به شکل تخصصی و مفهومی و البته به زبان ساده درس می دهد. استاد «طیبی» در روزهای گذشته، چند دوره و کارگاه آموزشی رایگان برای دانشجویان علاقه مند تشکیل داد که مانند همیشه با استقبال قابل توجه همراه بود. صفر تا صد «آیین اخلاق(اخلاق کاربردی)» و حقوق خانواده(حقوق زوجین) از جمله کارگاه هایی بود که با تدریس آقای «طیبی» برگزار شد. در این، شماره جزئیاتی از دوره آموزش «آیین اخلاق(اخلاق کاربردی)» را مرور می کنیم که حاوی مهم ترین نکاتی است که درباره «اخلاق کاربردی» لازم است بدانیم. در شماره های آینده، نکاتی مهم درباره حقوق خانواده(حقوق زوجین) را که توسط استاد «طیبی» ارائه شده است منتشر خواهیم کرد؛ نکاتی که مطالعه آن ها نه تنها برای دانشجویان، بلکه برای تمامی افراد جامعه می تواند مفید باشد.  





 از اخلاق فردی تا اخلاق کاربردی
استاد «طیبی» می گوید: اخلاق به مجموعه رفتارهایی که از درون انسان سرچشمه می گیرد گفته می شود و شامل فضایل و رذائل است. اخلاق ممکن است خوب یا بد باشد. اخلاق پستی و بلندی هایی دارد. این استاد دانشگاه از زاویه ای دیگر به موضوع اخلاق می پردازد؛ آن جا که می گوید: هرگاه ما تعریفی از اخلاق در هر حیطه ای داریم تحت عنوان اخلاق توصیفی بیان می شود؛ به عنوان مثال هرگاه سخن از خوش اخلاقی است ما تعریفی از خوش اخلاقی ارائه می دهیم، اما اخلاق تطبیقی زمانی است که ما اخلاق را از نظر فردی با هم مقایسه می کنیم یا از نظر عمومی؛ به عنوان مثال اگر سه نفر در یک خانواده زندگی می کنند می گوییم نفر اول، خوش اخلاق، نفر دوم خوش اخلاق و نفر سوم بد اخلاق است، یا گروه الف و ب نمره پایین و گروه ج نمره بالا کسب نمودند. اخلاق اجتماعی، همان اخلاق کاربردی و رفتارهای شخص در جامعه است. هر شخصی بنا به منصبی(شغلی) که دارد بایستی از نظر اخلاقی طوری باشد که لطمه ای به جایگاه شغلی او وارد نشود. استاد «طیبی» درباره اخلاق فردی و گروهی توضیح می دهد: اخلاق فردی به مجموعه رفتارهایی که یک شخص از خود بروز می دهد گفته می شود؛ ممکن است که شخص گوشه گیر، آرام، وسواس، حسود، راستگو، چاخان یا پررو باشد که گاه در سطح خوب و گاه در سطح پایین و بد است. اخلاق گروهی به رفتارهایی گفته می شود که یک گروه، بسته به نوع تشکیلاتی که دارد از خود نشان می دهد؛ به عنوان مثال یک گروه ممکن است از نظر علمی نمره پایین گرفته ولی جام(کاپ) اخلاق را دریافت کند. 

 اخلاق اکتسابی است یا ذاتی؟
استاد دانشگاه آزاد اسلامی واحد بجنورد در پاسخ به این پرسش که آیا اخلاق اکتسابی است یا ذاتی تصریح می کند: اخلاق طبق نظریه ها ممکن است ذاتی باشد؛ یعنی شخص از سوی والدین خود آن را به ارث گرفته باشد. اشخاصی که خونگرم هستند و مراودات اجتماعی بالا دارند ذاتاً خوش اخلاق هستند. گاهی ممکن است اخلاق از محیط کسب شود. محیط تأثیر بسیار زیادی بر شخصیت ها می گذارد. گویش، قومیت، موقعیت جغرافیایی و حتی موقعیت خانواده می تواند در فرد تأثیر بسیار زیادی داشته باشد؛ به عنوان مثال اگراز بین دو خواهر دوقلو، یکی را در بجنورد در کنار خانواده ۷ نفره بزرگ نماییم و یکی را در سبزوار در کنار مادربزرگ میانسالش تربیت نماییم قطعاً از نظر اخلاقی این دو با همدیگر فرق می کنند؛ لذا اخلاق هم می تواند ذاتی باشد و هم اکتسابی. 

 مهم ترین کتاب های علم اخلاق
اما مهم ترین کتاب های علم اخلاق کدامند؛ آقای «طیبی» چنین پاسخ می دهد:  اولین کتاب مهم علم اخلاق، «قرآن کریم» است که پیام خداوند و کتاب هدایت انسان هاست و به پیامبر اکرم(ص)  نازل شد.  دومین کتاب مهم در این زمینه، «نهج البلاغه» است؛ این کتاب مجموعه سخنان، نامه ها و خطبه های امیرالمومنین علی(ع) است که توسط «سید رضی» جمع آوری شده است. کتاب سوم، «صحیفه سجادیه» شامل کتاب ها، دعاها و مناجات امام زین العابدین (ع) است. 

 اخلاق نقد
این استاد دانشگاه، موضوع اخلاق نقد را هم مورد اشاره قرار داد و خاطرنشان کرد: نقد، بررسی، سنجش و سبک و سنگین کردن است. از نظر اخلاقی، نقدی درست است که هدفش سازندگی باشد و بخواهد طرف متخصص شود که در این مسیر، اول باید نکات خوب و حُسن ها و کم کم نکات منفی گفته شود. تخصصی عمل نکردن و نقد سلیقه ای کردن به درد نمی خورد؛ لذا نقد باید تخصصی باشد؛ باید سازندگی داشته باشد و در نقد باید شخص تخریب نشود(عدم تخریب دیگران). وی با نگاهی دیگر به این موضوع ادامه داد: هر گاه بخواهیم کار تحقیقاتی یا یک اثر را خواه یک میز اداری باشد خواه صندلی دانشجویی یا تابلوی نقاشی مورد نقد و بررسی قرار دهیم، در این حالت، نقد باید توسط یک متخصص انجام شود؛ در نقد ابتدا به محاسن و درستی های اثر اشاره شده و سپس در لا به لای درستی ها کاستی ها را مطرح و به نقد اقدام می نماییم. توجه داشته باشیم که در نقد، هدف، سازندگی و تقویت است و بایستی از هر گونه تخریب جلوگیری به عمل بیاوریم. 
​​​​​​​
 اخلاق پژوهش
وی همچنین به موضوع اخلاق پژوهش پرداخت و بیان کرد: اخلاق پژوهش عبارتست از انجام یک کار تحقیقاتی یا نوشتن یک کتاب یا مقاله یا یک پژوهش میدانی بدین شرح که پژوهشگر،  با انتخاب موضوع درست با طرح چند سوال، با تهیه پروپوزال، با انتخاب منابع دقیق، با روش درست تحقیق و با نتیجه گیری درست و بدون هر گونه اغماض و قومیت گرایی و عدم انتحال(سرقت ادبی) به پژوهش اقدام نماید.
 اخلاق دانشجویی و استادی
اخلاق دانشجویی و اخلاق استادی موضوع مهم دیگری بود که مورد اشاره این استاد دانشگاه قرار گرفت؛ آن جا که اظهار کرد: اخلاق دانشجویی مجموعه رفتارها و اموری است که یک دانشجو مطابق جایگاه خود عمل و اقدام نماید که این اخلاق شامل این موارد است: نظم و انضباط: هر دانشجو بایستی در امور روزمره خود چه در محیط خانه و چه در محیط دانشگاه دارای نظم و انضباط باشد و این نظم را در پوشش، رفت و آمد، حضور به موقع در کلاس و... می توانیم ببینیم.
انجام تکالیف: هر دانشجویی موظف است نسبت به انجام تکالیف خود و شرکت در امور کلاسی و درسی و امتحانات اقدام نماید. احترام گذاشتن به استاد و دیگر دوستان و خانواده از دیگر اخلاق دانشجویی است. هر دانشجو بایستی در وهله اول به خودش و سپس به دیگران احترام بگذارد که این احترام ممکن است با سلام دادن یا عرض ادب یا کنترل کلام باشد.  کمک به همنوعان و دوستان:  ممکن است گاهی یکی از دوستان شما به هر دلیلی به کمک شما نیاز داشته باشد و بر شما به عنوان یک دانشجو لازم است به نحو احسن به دوست خود یاری و امداد رسانید. انجام امر به معروف و نهی از منکر و شرکت در مراسم فرهنگی دانشگاه هم از دیگر ضروریات اخلاق دانشجویی است. استاد «طیبی» اضافه کرد: اخلاق استادی، دقیقاً شبیه به اخلاق دانشجویی بوده، فقط با توجه به این که یک استاد در مباحث علمی نسبت به دانشجو رجحان دارد وظیفه اوست که به نحو احسن نسبت به انتقال مطالب به دانشجویان اهتمام ورزد. استاد بایستی دانشجویان را از جهل مطالب به علم و آگاهی و معرفت برساند.
 اخلاق معاشرت
اما اخلاق معاشرت چیست؛ استاد «طیبی» در این زمینه تأکید کرد: معاشرت از رفت و آمد می آید و نمونه بارز آن را قرآن کریم با «صله رحم» آورده که باعث عمر طولانی، سفره پربرکت و خروج بی ایمانی و کفر می شود. نوع معاشرت می تواند دوستانه، خانوادگی و اجتماعی باشد و هدف این است می خواهیم سودمان به دیگران برسد. امروزه در زندگی شهری، معاشرت نسبت به گذشته کمتر است و هجمه سختی نسبت به آن وارد شده و متأسفانه بسیاری از مردم بیشتر سرگرم موبایل و حتی برخی سرگرم استفاده از ماهواره شده اند که این امر باعث شده از اقوام، خویشان و نزدیکان غافل شوند و از اخبار یکدیگر بی خبر باشند؛ اخباری که می تواند در بعضی موارد، مشکلات، سختی ها و نیازهای خانواده و نزدیکان را برطرف کند.
 اخلاق معیشت
اخلاق معیشت، موضوعی دیگر بود که استاد دانشگاه آزاد اسلامی واحد بجنورد، آن را  مورد اشاره قرار داد و گفت: معیشت، همان کسب روزی و درآمد است؛ چه بسا این درآمد از راه حلال بوده هر چند که کم و ناچیز باشد. مردم باید در کسب روزی و درآمد خود همیشه آیه «وَيْلٌ لِلْمُطَفِّفِينَ» را به یاد داشته باشند و رزق و روزی حلال را توشه سفره خود بدانند؛ سفره ای که رنگارنگ بودن آن مهم نیست بلکه نشستن کنار آن با «بسم الله» و بلند شدن آن با «الحمدلله» عجین باشد اوج اخلاق معیشت در زندگی روزمره است. چه بسا هستند افرادی که به فکر مایحتاج همسایه و سایر مردم هستند و با ایجاد حلقه های حمایتی، این فضیلت اخلاق را دوچندان که نه، بلکه صد چندان نموده اند.
  





تشکر و قدردانی
در پایان، ضمن تقدیر و تشکر از این استاد گرانقدر که با اخلاص و صداقت، تجربیات و علوم خود را به دانشجویان و دانش پژوهان منتقل می کند، از مسئولان محترم دانشگاه آزاد اسلامی که با برپایی محافل درس و ایجاد جلسات هم اندیشی، با توجه به شرایط کنونی جامعه در جهت پیشبرد علم و عمل و در راستای «جهاد تبیین» امام شهیدمان عمل و اقدام می کنند تشکر و قدردانی می نماییم.