چندی پیش، درباره آیین زندگی(اخلاق کاربردی) نوشتیم؛ آن جا که استاد «ابوالقاسم طیبی» یکی از اساتید نام آشنا و کاربلد دانشگاه های خراسان شمالی، جزئیاتی از بایدها و نبایدهای رفتار اجتماعی و ضرورت های اخلاقی برای زندگی در جامعه را با زبانی کارشناسی بیان کرد. این مطلب قابل توجه مورد استقبال قرار گرفت و همان جا وعده دادیم در فرصتی دیگر درباره حقوق زوجین هم بنویسیم. استاد «طیبی» که علاوه بر تدریس در دانشگاه، به عنوان یک چهره شاخص دانشگاهی، فعالیت های فرهنگی و اجتماعی گوناگونی را هم انجام می دهد، به عنوان یک مشاور هم تاکنون گره گشای مشکلات افراد و زوجین مختلفی بوده و تاکنون کارگاه های مختلفی هم در زمینه حقوق خانواده، حقوق ثبت و سردفتری برگزار کرده است. آن چه که در ادامه درباره «حقوق زن و شوهر به زبان ساده» می خوانیم، برخی از مطالبی است که در کارگاه حقوق خانواده استاد «طیبی» با نگاهی به قانون مدنی مطرح شد. نکته قابل توجه این جاست که درس «حقوق مدنی 5» در رشته حقوق به طور خاص به مبحث «حقوق خانواده» می پردازد که از این منظر، مطالب ارائه شده می تواند راهنمای خوبی نه تنها برای دانشجویان بلکه برای زوجین و همچنین افرادی که قصد ازدواج دارند باشد. البته مطالب مربوط به حقوق زوجین بسیار گسترده است که سعی می کنیم در آینده به مواردی دیگر از آن بپردازیم. 


استاد دانشگاه آزاد اسلامی واحد بجنورد می گوید: در دین اسلام، خانواده با ازدواج زن و مرد به صورت شرعی تشکیل می شود و هدف از تشکیل خانواده و ازدواج، پاسخ به نیازهای عاطفی، جنسی، فرزندآوری و پرورش نسل است. استاد «طیبی» با اشاره به ماده 1034 قانون مدنی می افزاید: هر زنی را که خالی از موانع نکاح باشد می توان خواستگاری نمود. به گفته وی،
 موانع نکاح شامل مواردی همچون زن شوهردار - احرام – کفر – لعان - 3 طلاقه و 9 طلاقه - عده و محارم(نسبی، سببی و رضاعی) است. استاد «طیبی» معیار انتخاب همسر از نظر اسلام را دینداری، هم کفوی، خوش اخلاقی و خوش رفتاری و سلامت عقل و جسم و شعور و راه‌های شناخت همسر آینده را شامل گفت‌وگو با طرف مقابل با اطلاع اقوام و خویشان، دقت در گفتار و رفتار طرف مقابل، انجام تحقیقات درست و آبرومند و مشاوره بیان کرد. استاد دانشگاه آزاد اسلامی واحد بجنورد در ادامه به صحبت های اولیه برای ازدواج و ماده 1035 قانون مدنی اشاره می کند؛ آن جا که آمده است: «وعده ازدواج ایجاد علقه زوجیت نمی‌‌کند اگرچه تمام یا قسمتی از مهریه که بین طرفین برای موقع ازدواج مقرر گردیده پرداخته شده ‌باشد. بنابراین هر یک از زن و مرد مادام که عقد نکاح جاری نشده می‌‌تواند از وصلت امتناع کند و طرف دیگر نمی‌تواند به هیچ وجه او را مجبور به ازدواج کرده یا از جهت صرف امتناع از وصلت مطالبه خسارتی نماید.» وی در همین زمینه به ماده 1037 قانون مدنی اشاره می کند که در آن می خوانیم: «هر یک از نامزدها می‌تواند در صورت به هم خوردن وصلت، منظور هدایایی را که به طرف دیگر یا ابوین او برای وصلت منظور داده ‌است مطالبه کند. اگر عین هدایا موجود نباشد مستحق قیمت هدایایی خواهد بود که عادتاً نگاه داشته می‌شود مگر این که آن هدایا بدون تقصیر طرف دیگر تلف شده‌ باشد.» به گفته وی، ازدواج شامل 2 نوع دائم و موقت(صیغه) است که در ازدواج موقت باید مهریه و مدت مشخص باشد و اگر مهریه و مدت قید نشود ازدواج به دائم تبدیل می‌شود. طبق قانون در ازدواج موقت، زن ارث نمی برد و نفقه ندارد، مگر این که از باب نفقه در عقد موقت توافق کرده باشند.  وی تصریح می کند: اولین حقوق مالی که بر ازدواج قالب می شود مهریه است؛ اما مهریه چیست؟ مهریه عبارت از مال یا عملی است که در قبال ازدواج از طرف زوج یا شخص ثالث به زوجه داده می شود که ممکن است عندالمطالبه یا عندالاستطاعه باشد. خطبه ازدواج هم حتماً باید به زبان عربی با صیغه ماضی باشد و اول ایجاب از طرف خانم باشد.
​​​​​​​
 استاد «طیبی» با بیان این که مهریه ۳ نوع، شامل مهرالمسمی، مهرالمثل و مهر المتعه است، ادامه می دهد: مهرالمسمی، مهریه ای است که قبل از اجرای خطبه توافق می شود؛ در مهرالمثل، مهریه بعد از ازدواج و بر اساس اعتبار و جایگاه زن تعیین می شود و مهر المتعه، بر اساس شأن، جایگاه و اعتبار مرد تعیین می شود. این مشاور خانواده، حقوق و تکالیف زن و شوهر را شامل ۳ مورد، تکالیف و حقوق مخصوص مرد، مخصوص زن و مشترک برمی شمرد و یادآور می شود: اولین حق اشتراکی، معاضدت و تلاش و کوشش برای زندگی است و حضانت بین زن و مرد مشترک است و چنانچه زن یا مرد یا یکی از آن ها فوت کند حضانت با طرف دیگر می باشد. در صورتی که زن و شوهر از یکدیگر جدا شوند، مدعی‌العموم حق حضانت فرزندان را تعیین می‌کند. وی تمکین عام  را دیگر حق مشترک زوجین و معنای آن را از همدیگر حرف شنوی داشتن و اطاعت و فرمانبداری کردن بیان می کند. وی فرق حضانت و تربیت را این گونه ذکر می کند: حضانت بیشتر جنبه پولی و مالی دارد و بحث نگهداری و مواظبت است، اما برای تربیت، پدر و مادر تلاش می‌کنند فرزندشان را طوری تربیت کنند که ماهیت اجتماعی و جایگاه خانوادگی ایشان را نشان دهند. استاد «طیبی» اضافه می کند: از حقوق زن در زندگی مشترک  می توان به مهریه، نفقه، اجرت المثل و نحله اشاره کرد و با بیان این که در قرآن، صداق، نحله و مهریه هر 3 به یک معنی آمده اند، اما در قانون مدنی با هم فرق می کنند، درباره این که نفقه، اجرت المثل و نحله چیست، توضیح می دهد: نفقه، تمامی هزینه های متعارف که بایستی توسط مرد تأمین شود که شامل ۵ مورد خوراک، پوشاک، اثاث البیت، مسکن(که خوف جانی و بدنی نداشته باشد) و هزینه‌های بهداشت و درمان است. اجرت المثل، حق الزحمه کارهای خانه برای زن است، از جمله غذا پختن، شست و شوی ظروف و لباس ها و...  که حتماً نباید فی سبیل ا... باشد و باید بر اساس قیمت خبره(جایگاه و منزلت) تعیین شده باشد و به عنوان مثال، میزان اجرت المثل در تهران و بجنورد فرق می کند. نحله نیز هدیه ای است که از طرف مرد بابت ازدواج به زن داده می شود و ممکن است پول یا کالا باشد. استاد «طیبی» به این نکته مهم هم اشاره می کند که اگر زن تقاضای نحله کرده باشد دیگر نمی تواند اجرت المثل دریافت کند. وی درباره این سوال که جهیزیه وظیفه مرد است یا زن، یادآور می شود: اگر هنگام خواستگاری نوشته باشند مرد برای زن جهیزیه بخرد، باید بخرد، اما اگر نوشته باشند برای زندگی مشترک جهیزیه تهیه کند فی النفسه وسایل خانه برای زندگی مشترک است و مرد و زن مشترکاً از آن استفاده می کنند. او حقوق مرد را هم شامل ولایت(حقی ذاتی است و قابل انتقال نیست مگر با وکالت)، تابعیت و اقامت، طلاق، اجازه دادن به همسر برای خروج از کشور، مدیریت خانه و تمکین خاص بیان می کند. این مشاور خانواده، به موضوع طلاق هم می پردازد و می گوید: طلاق، رهایی زوجه از قید زوجیت مرد است و البته همان طور که گفته شد حق مرد و ایقاع است و با اراده مرد انجام می شود، ضمن این که قابل واگذاری نیست مگر با وکالت. ۲ نوع طلاق شامل بائن و رجعی داریم که در طلاق رجعی آقا و خانم می توانند در مدت عده رجوع کنند. طلاق بائن، شامل خلع(کراهت یک جانبه) و مبارات(کراهت دوجانبه) است. استاد «طیبی» به این سوال که چنانچه مردی به بیماری لاعلاج مبتلا باشد و زنش را طلاق دهد، آیا زن ارث می‌برد یا نه، این گونه پاسخ می دهد: اگر علت مرگ مرد بر اثر بیماری لاعلاج باشد و زن را طلاق داده باشد و یک سال از تاریخ طلاق نگذشته باشد، زن کما فی السابق ارث می برد. به گفته وی، هر عقدی مطابق قانون به ۳ طریق منحل می شود که شامل انحلال عقد با اراده طرفین(اقاله)، انحلال عقد با استفاده از خیارات(فسخ) و انحلال عقد به حکم قانون(ابطال) است. 
این استاد دانشگاه درباره اذن در ازدواج چنین بیان می کند: مطابق ماده 1043 قانون مدنی اگر دختری باکره باشد ولو 40 ساله، بایستی در ازدواج اذن ولی اخذ شود(ولی که همان پدر، جد پدری و وصی تعیین شده از طرف آنان می باشد). اما اگر ولی یا جد پدری فوت کرده باشند اذن در ازدواج از بین می رود و نیاز به اذن از دادگاه نیست، اما اگر ولی باشد و بدون دلیل موجه با ازدواج دختر مخالفت کند شخص می تواند با مراجعه به مدعی العموم و معرفی شخص خواستگار، در صورت تشخیص دادگاه، اذن ازدواج را از دادگاه اخذ نماید. استاد «طیبی» همچنین می گوید: مطابق ماده 1041 قانون مدنی اگر دختری زیر 13 سال و پسری زیر 15 سال باشند، برای ازدواج، علاوه بر اذن ولی، اذن دادگاه هم حتماً به خاطر رعایت مصلحت طفل باید اخذ شود و عاقد نمی تواند بدون اذن ولی و دادگاه، خطبه عقد را جاری نماید.   
وی درباره ازدواج سفید هم تأکید می کند: این ازدواج در کشور ما باطل، غیرشرعی و غیررسمی است. استاد «طیبی» فرمول مبلغ مهریه به نرخ روز را این گونه بیان می کند: مبلغ مهریه، ضربدر عدد شاخص سال قبل، تقسیم بر عدد شاخص سال وقوع عقد. وی مدت عده طلاق زن در نکاح دائم را 3 طهر و در نکاح موقت 2 طهر و عده وفات را 4 ماه و 10 روز ذکر می کند. این استاد دانشگاه، شرایط حرمت رضاعی(حرمت به خاطر شیر خوردن کودک) را شامل این موارد برمی شمرد: حتماً کودکی که قرار است شیر بخورد باید زیر 2 سال باشد؛ حمل باید مشروع باشد؛ کودک باید حتماً 15 مرتبه پشت سر هم یا یک شبانه روز کامل شیر بخورد و وسط آن، غذا و شیر زنی دیگر را نخورد؛ شیری که به کودک داده می شود مستقیماً از پستان مکیده شود؛ قاعده فراش وجود داشته باشد. 
استاد «طیبی» در پایان بیان می کند: باید توجه داشته باشیم عقد نکاح، یک عقد اجتماعی است و با نظم عمومی جامعه سر و کار دارد و مانند یک عقد خصوصی نیست که بعد از انعقاد، طرفین بخواهند بلافاصله نسبت به فسخ یا انحلال آن اقدام کنند. ثمره عقد، تولد فرزندان صالح و تولید نسل و پرورش آنان می باشد، لذا بایستی جوانان ما قبل از ازدواج به دقت همه جوانب را درنظر بگیرند و پس از تحقیقات درست و کافی و وافی و حتی اخذ مشاوره، نسبت به انتخاب شریک زندگی خود و ازدواج اقدام کنند.