​​​​​​​

متخصص بیماری‌های داخلی و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی خراسان شمالی، به‌عنوان مهمان برنامه سلامت‌محور «ایران‌جان» با عنوان «ایران سلامت»، ضمن تشریح ابعاد مختلف بیماری دیابت، به پرسش‌های مخاطبان از سراسر کشور پاسخ داد. دکتر «عاطفه گل‌حسنی» با اشاره به روند افزایشی شیوع دیابت گفت: در سال‌های گذشته دیابت نوع یک، بیشتر مورد توجه بود، اما امروزه دیابت نوع دو با سرعت بیشتری در حال گسترش است که یکی از دلایل مهم آن، تغییر سبک زندگی، کم‌تحرکی، تغذیه نامناسب و مصرف غذاهای فراوری‌شده، پرچرب و شیرین است. وی افزود: در گذشته، دیابت نوع دو بیشتر در سنین بالا مشاهده می‌شد، اما امروزه به دلیل تغییر الگوی زندگی، این بیماری در گروه‌های سِنی مختلف و حتی کودکان و نوجوانان نیز دیده می‌شود. این متخصص بیماری‌های داخلی در پاسخ به پرسشی درباره نقش وراثت در ابتلا به دیابت اظهار کرد: اگرچه سابقه خانوادگی در ابتلا به دیابت اهمیت دارد، اما در دیابت نوع دو عوامل محیطی و سبک زندگی، از جمله اضافه‌وزن، کم‌تحرکی و تغذیه نامناسب، نقش بسیار مهمی دارند و نباید همه‌چیز را به وراثت نسبت داد. وی با تأکید بر ضرورت غربالگری دیابت ادامه داد: تمام افراد بالای ۳۵ سال باید از نظر قند خون بررسی شوند. همچنین افراد دارای عوامل خطر، حتی در سنین پایین‌تر، باید تحت پایش قرار گیرند. به گفته وی، اضافه‌وزن و چاقی، به‌ویژه شاخص توده بدنی بالاتر از ۲۳ در کنار سایر عوامل خطر، سابقه خانوادگی دیابت، چربی خون بالا، فشار خون بالا، HDL پایین، وجود نشانه‌های پوستی مقاومت به انسولین مانند تیرگی و ضخیم‌شدن مخملی پوست در نواحی چین‌دار بدن، مصرف کورتون، سابقه دیابت بارداری و برخی بیماری‌های غدد از جمله مواردی هستند که ضرورت بررسی قند خون را افزایش می‌دهند. دکتر «گل‌حسنی» خاطرنشان کرد: پرنوشی، پرادراری و کاهش وزن بدون علت مشخص نیز از علایمی هستند که باید احتمال ابتلا به دیابت را مطرح کنند؛ بنابراین افراد دارای این نشانه‌ها، حتی اگر کمتر از ۳۵ سال داشته باشند، باید بررسی شوند. وی در پاسخ به پرسش یکی از مخاطبان که با وجود اضافه‌وزن و سابقه دیابت در پدر خود، علامتی از بیماری نداشت، گفت: بله، این فرد حتماً باید غربالگری شود، زیرا هدف از غربالگری، شناسایی بیماری پیش از بروز علایم و پیشگیری از پیشرفت آن است. این عضو هیئت علمی دانشگاه تأکید کرد: تشخیص زودهنگام و اصلاح سبک زندگی، برنامه غذایی مناسب و افزایش فعالیت بدنی می‌تواند در پیشگیری از ابتلا به دیابت یا به تأخیر انداختن بروز آن مؤثر باشد. دیابت بیماری مهمی است که باید جدی گرفته شود، اما نباید از آن ترسید، بلکه باید با آگاهی و پیگیری به‌موقع آن را مدیریت کرد. دکتر «گل‌حسنی» با بیان این که دیابت، تنها به افزایش قند خون محدود نمی‌شود، اظهار کرد: این بیماری می‌تواند به عروق بزرگ و کوچک و در نتیجه به اندام‌های مختلف بدن آسیب برساند و عوارض قلبی، مغزی، کلیوی، چشمی و عصبی ایجاد کند. وی افزود: درگیری عروق قلبی و مغزی می‌تواند زمینه‌ساز سکته‌های قلبی و مغزی شود و آسیب به عروق اندام‌های تحتانی، در کنار کاهش حس و اختلال خون‌رسانی، خطر ایجاد زخم‌های دیابتی و حتی قطع عضو را افزایش می‌دهد. این متخصص بیماری‌های داخلی با اشاره به عوارض چشمی و عصبی دیابت گفت: آب‌مروارید و آسیب‌های بینایی، گزگز، سوزش و بی‌حسی اندام‌ها از جمله عوارض این بیماری هستند. علایم عصبی ممکن است به‌ویژه در شب تشدید شوند. وی ادامه داد: دیابت می‌تواند عروق ریز کلیه را نیز درگیر کند و موجب دفع آلبومین از طریق ادرار شود. همچنین احتمال ابتلا به عفونت‌های پوستی و قارچی، عفونت‌های سینوسی و گوش و عفونت‌های مکرر ادراری و تناسلی در این بیماران بیشتر است. دکتر «گل‌حسنی» به برخی عوارض کمتر شناخته‌شده دیابت نیز اشاره کرد و گفت: این بیماری می‌تواند با اختلالات شناختی، افسردگی و مشکلات گوارشی همراه باشد. کندشدن تخلیه معده، کاهش اشتها، اسهال و یبوست از جمله مشکلات گوارشی احتمالی در مبتلایان به دیابت است. افسردگی نیز موضوع مهمی است که گاهی کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد و می‌تواند پذیرش و پیگیری درمان را تحت تأثیر قرار دهد. وی با تأکید بر اهمیت مراقبت از پاها در بیماران دیابتی بیان کرد: به دلیل کاهش حس، اختلال خون‌رسانی و خشکی پوست، احتمال آسیب‌دیدگی پا در این بیماران بیشتر است و ممکن است فرد متوجه زخم یا آسیب ایجادشده نشود. این عضو هیئت علمی دانشگاه توصیه کرد: بیماران دیابتی باید هر روز پاهای خود را شست‌وشو دهند و به‌دقت معاینه، از آب ولرم برای شست‌وشو استفاده و پس از آن، به‌ویژه فضای بین انگشتان پا را کاملاً خشک کنند. همچنین استفاده از کرم مرطوب‌کننده برای کف پا و قسمت‌های خشک پوست ضروری است، اما نباید کرم بین انگشتان پا استفاده شود. وی افزود: استفاده از دمپایی و کفش مناسب و محافظت از پاها در محیط خانه اهمیت دارد. همچنین بیماران باید از دستکاری زخم‌ها و پینه‌های پا خودداری و برای بررسی و درمان آن‌ها به متخصصان و مراکز درمانی مراجعه کنند. دکتر «گل‌حسنی» بر ضرورت آگاهی‌بخشی عمومی، تشخیص زودهنگام، غربالگری افراد در معرض خطر و اصلاح سبک زندگی به‌عنوان مهم‌ترین راهکارهای پیشگیری و کنترل دیابت تأکید کرد.
یک فوق‌تخصص غدد و متابولیسم و دانشیار دانشگاه علوم پزشکی مشهد هم تأکید کرد: دیابت یکی از مهم‌ترین چالش‌های سلامت در جهان و کشور است، اما با غربالگری به‌موقع، اصلاح سبک زندگی، درمان مناسب و پیگیری منظم می‌توان از بروز بسیاری از عوارض این بیماری پیشگیری کرد و زندگی فعال و طبیعی داشت. دکتر «محمدعلی یعقوبی» در گفت‌وگو با وبدا، دیابت را یک بیماری متابولیک مزمن دانست و افزود: در این بیماری، به دلیل اختلال در تولید انسولین، عملکرد آن یا هر دو، میزان قند خون افزایش می‌یابد. انسولین هورمونی است که از لوزالمعده ترشح می‌شود و به ورود قند از خون به سلول‌ها کمک می‌کند. هنگامی که این هورمون به اندازه کافی تولید نشود یا بدن پاسخ مناسبی به آن ندهد، قند خون بالا می‌رود. این دانشیار دانشگاه علوم پزشکی مشهد خاطرنشان کرد: اهمیت دیابت در این است که در صورت تشخیص دیرهنگام یا کنترل نامناسب، می‌تواند به اندام‌های مختلف بدن از جمله قلب، کلیه، چشم، اعصاب و عروق خونی آسیب برساند. دکتر «یعقوبی» درباره انواع اصلی دیابت گفت: دیابت نوع یک، بیشتر در کودکان، نوجوانان و جوانان دیده می‌شود، هرچند ممکن است در هر سِنی بروز کند؛ در این نوع بیماری، سیستم ایمنی بدن به سلول‌های تولیدکننده انسولین در لوزالمعده حمله می‌کند و فرد برای کنترل قند خون به دریافت انسولین نیاز دارد. وی افزود: دیابت نوع دو شایع‌ترین نوع این بیماری است و عمدتاً با مقاومت بدن به انسولین ارتباط دارد. اضافه‌وزن، چاقی شکمی، کم‌تحرکی، تغذیه نامناسب، افزایش سن و سابقه خانوادگی از مهم‌ترین عوامل خطر ابتلا به این نوع دیابت هستند. این فوق‌تخصص غدد و متابولیسم ادامه داد: دیابت بارداری نیز در دوران بارداری تشخیص داده می‌شود و کنترل مناسب آن برای حفظ سلامت مادر و جنین اهمیت زیادی دارد. علاوه بر این، دیابت می‌تواند بر اثر بیماری‌های لوزالمعده، مصرف برخی داروها یا عوامل ژنتیکی نیز ایجاد شود. وی تشنگی بیش از حد، تکرر ادرار به‌ویژه در شب، افزایش اشتها و کاهش وزن بدون علت مشخص را از علایم کلاسیک دیابت برشمرد و گفت: تاری دید، خستگی، عفونت‌های مکرر، دیر بهبود یافتن زخم‌ها و عفونت‌های پوستی و تناسلی نیز می‌توانند از نشانه‌های این بیماری باشند. دکتر «یعقوبی» با تأکید بر اهمیت غربالگری به‌ویژه در دیابت نوع دو اظهار کرد: بسیاری از مبتلایان به دیابت نوع دو ممکن است سال‌ها هیچ علامت مشخصی نداشته باشند، بنابراین نباید تشخیص بیماری را به زمان بروز علایم موکول کرد و لازم است افراد در معرض خطر، بررسی‌های دوره‌ای را جدی بگیرند. این عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد درباره معیارهای تشخیص دیابت تصریح کرد: تشخیص این بیماری بر اساس آزمایش خون و با چهار معیار اصلی انجام می‌شود که شامل قند خون ناشتا ۱۲۶ میلی‌گرم در دسی‌لیتر یا بیشتر، هموگلوبین گلیکوزیله (HbA1c)برابر ۶.۵ درصد یا بیشتر، قند خون دو ساعت پس از تست تحمل گلوکز ۲۰۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر یا بیشتر و قند خون تصادفی ۲۰۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر یا بیشتر همراه با علایم کلاسیک دیابت یا بحران افزایش قند خون است. وی افزود: در افرادی که علایم واضح ندارند، معمولاً برای تأیید تشخیص، تکرار آزمایش یا انجام یک آزمایش تشخیصی دیگر ضرورت دارد. دکتر «یعقوبی» پیش‌دیابت را مرحله‌ای دانست که در آن قند خون بالاتر از محدوده طبیعی، اما پایین‌تر از حد تشخیص دیابت است و گفت: قند خون ناشتا بین ۱۰۰ تا ۱۲۵،  HbA1c  بین ۵.۷ تا ۶.۴ درصد و قند خون دو ساعت پس از تست تحمل گلوکز بین ۱۴۰ تا ۱۹۹ میلی‌گرم در دسی‌لیتر از معیارهای شناسایی پیش‌دیابت هستند. وی تأکید کرد: پیش‌دیابت یک هشدار جدی برای سلامت است، اما با اصلاح سبک زندگی، کاهش وزن و افزایش فعالیت بدنی می‌توان از پیشرفت آن به دیابت نوع دو جلوگیری کرد. این فوق‌تخصص غدد و متابولیسم با اشاره به گروه‌های در معرض خطر ابتلا به دیابت گفت: افراد دارای اضافه‌وزن، سابقه خانوادگی دیابت، کم‌تحرکی، فشار خون یا چربی خون بالا و همچنین زنان دارای سابقه دیابت بارداری، نیازمند توجه بیشتری هستند. بر اساس توصیه‌های علمی، غربالگری بزرگسالان باید از ۳۵ سالگی آغاز شود و در افراد پرخطر، بررسی ها در سنین پایین‌تر انجام گیرد. وی حفظ وزن مناسب و کاهش ۵ تا ۷ درصدی وزن بدن، دست‌کم ۱۵۰ دقیقه فعالیت بدنی با شدت متوسط در هفته، مانند پیاده‌روی سریع، کاهش مصرف قندهای ساده و نوشابه‌های صنعتی و افزایش مصرف فیبر، سبزیجات و حبوبات را از راهکارهای مؤثر در پیشگیری از دیابت نوع دو برشمرد. دکتر «یعقوبی» پرهیز از نشستن طولانی‌مدت، توجه به خواب کافی و مراقبت از سلامت روان را نیز در کنار تغذیه سالم و فعالیت بدنی، از عوامل مؤثر در کاهش خطر ابتلا به این بیماری دانست. وی در تشریح رویکردهای درمانی دیابت اظهار کرد: بیماران مبتلا به دیابت نوع یک به انسولین نیاز دارند، اما در برخی مبتلایان به دیابت نوع دو، کاهش وزن قابل‌توجه و اصلاح سبک زندگی می‌تواند به بهبود پایدار یا ریمیشن بیماری منجر شود؛ به این معنا که قند خون فرد دست‌کم به مدت سه ماه و بدون مصرف دارو در محدوده غیردیابتی قرار گیرد. البته این وضعیت به معنای درمان قطعی بیماری نیست. این دانشیار دانشگاه علوم پزشکی مشهد افزود: امروزه داروهای مؤثری مانند متفورمین، داروهای گروهSGLT2 ، داروهای گروه GLP-1 و انسولین برای کنترل دیابت در دسترس هستند و انتخاب روش درمانی مناسب، به شرایط و وضعیت هر بیمار بستگی دارد. وی با تأکید بر اهمیت استفاده صحیح از انسولین گفت: انسولین دارویی نجات‌بخش است و بیماران نباید از آن هراس داشته باشند یا در صورت نیاز، شروع درمان با آن را به تأخیر بیندازند. دکتر «یعقوبی» با اشاره به عوارض احتمالی دیابت کنترل‌نشده خاطرنشان کرد: این بیماری می‌تواند خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی، سکته مغزی، آسیب کلیوی، مشکلات چشمی، آسیب اعصاب و زخم پای دیابتی را افزایش دهد؛ با این حال، بسیاری از این عوارض با کنترل مناسب قند خون، فشار خون و چربی خون و انجام معاینات دوره‌ای قابل پیشگیری هستند. وی بهره‌گیری از فناوری‌های نوین مانند سامانه پایش مداوم قند خون(CGM) را نیز از ظرفیت‌های مؤثر در مدیریت بهتر بیماری دانست و گفت: با تشخیص به‌موقع، درمان صحیح، پیگیری منظم و استفاده از امکانات نوین، افراد مبتلا به دیابت می‌توانند زندگی فعال و طبیعی در زمینه‌های فردی، شغلی و تحصیلی داشته باشند. این فوق‌تخصص غدد و متابولیسم تأکید کرد: دیابت به معنای پایان زندگی سالم نیست؛ آگاهی، غربالگری، تشخیص زودهنگام و پایبندی به درمان می‌تواند از بسیاری از عوارض بیماری جلوگیری کند و امکان برخورداری از زندگی باکیفیت را برای مبتلایان فراهم آورد.