«جاجرم» خراسان شمالی، شهری که با پیشینه تاریخی‌اش شناخته می‌شد، حالا قرار است نامش با یک تحول بزرگ در نظام بهداشت و درمان گره بخورد. این جا در جنوب غربی خراسان شمالی، سکوت جاده‌های منتهی به مراکز درمانی، قرار است جای خود را به نظمی هوشمند بدهد؛ نظمی که در آن هیچ بیماری میان راهروهای مراکز درمانی سرگردان نمی‌ماند و چتر حمایت دولت، از خانه‌های خشتی روستا تا آپارتمان‌های شهری گسترده می‌شود. این جا سخن از «نظام ارجاع» است؛ طرحی که در آن هر شهروند، یک «پزشک خانواده» دارد. جایی که سلامت، نه یک اتفاق، بلکه یک فرایند مهندسی‌شده و عادلانه است. شهرستان جاجرم با جمعیت شهری ۲۴ هزار و ۲۶۵ نفری و بافت روستایی ۱۳ هزار و ۲۱۸ نفری‌اش، در حال اجرای پایلوت طرحی است که قرار است «عدالت در درمان» را از یک شعار به یک واقعیت ملموس در سفره سلامت مردم تبدیل کند.

گامی در جهت کاهش هزینه‌های سبد خانوار
«محمد ایزدی» فرماندار شهرستان جاجرم، با اعلام آغاز رسمی این طرح از ۲۵ خردادماه، آن را گامی در جهت افزایش بهره‌وری و کاهش هزینه‌های سبد خانوار می‌داند. وی معتقد است: «این طرح، کانالیزه کردن مسیر خدمات بهداشت و درمان است. ما با نگاهی مردم‌محور و محله‌محور، حتی از ظرفیت مساجد و دستگاه‌های اجرایی برای تبیین این مسیر استفاده کرده‌ایم تا مردم بدانند که دولت، سلامت آن‌ها را در اولویت قرار داده است.» فرماندار جاجرم تأکید می‌کند که آمادگی لازم در شهرستان برای اجرای برنامه نظام ارجاع پیش‌بینی شده تا در سه بخش مرکزی، سنخواست و شوقان، این برنامه اجرایی شود. او بزرگترین دغدغه را تبیین درست طرح برای مردم می‌داند تا ذائقه مراجعات مستقیم، جای خود را به اعتماد به نظام هدفمند ارجاع بدهد.
جزئیات فنی طرح
«مرتضی صادقی» رئیس شبکه بهداشت و درمان شهرستان جاجرم هم جزئیات فنی این طرح را تشریح می‌کند. وی می‌گوید: در این ساختار، جمعیت شهرستان به دسته‌های ۳ هزار نفری تقسیم شده و هر دسته تحت پوشش یک پزشک خانواده قرار می‌گیرند. شهروند در گام اول به سطح یک(پایگاه سلامت یا مرکز جامع سلامت) مراجعه می‌کند. اگر نیاز به تخصص بود، پزشک خانواده نوع تخصص را مشخص و با هماهنگی بیمار نوبت‌گیری می‌کند تا فرد به سطح ۲(متخصص) ارجاع داده شود.
 ۴ بار مراجعه رایگان به پزشک خانواده در سال 
یکی از اهداف اصلی این طرح، کاهش هزینه‌های پرداخت از جیب مردم است. «صادقی» در این باره می‌گوید: تا ۴ بار مراجعه به پزشک خانواده در مراکز سطح یک در سال کاملاً رایگان است. در صورت ارجاع به متخصص(سطح ۲)، بیمار تنها ۱۵ درصد هزینه ویزیت را می‌پردازد. همچنین اگر مسیر ارجاع تا مرحله بستری در بیمارستان(سطح ۳) ادامه یابد، تمامی هزینه‌های درمان برای شهروند رایگان خواهد بود.
پایان آزمایش‌های تکراری با پرونده الکترونیک
یکی از درخشان‌ترین بخش‌های این نظام، نقش «پرونده الکترونیک سلامت» است. به گفته «صادقی» با تجمیع سوابق، پزشک خانواده به تمامی تاریخچه آزمایشگاهی، سونوگرافی و تصویربرداری بیمار دسترسی دارد. این یعنی جلوگیری از تکرار بی‌مورد آزمایش‌ها و کاهش هزینه‌های تحمیلی به خانواده‌ها؛ چرا که قضاوت پزشک بر اساس یک سابقه علمیِ تجمیع‌شده انجام می‌شود.
 زیرساخت‌های درمانی متحول می‌شود
رئیس شبکه بهداشت و درمان شهرستان جاجرم افزود: اجرای این طرح، زیرساخت‌های درمانی جاجرم را متحول می‌کند. آمارها نشان‌دهنده یک جهش جدی برای دسترسی بهتر مردم است. چراکه تعداد پزشکان عمومی شبکه بهداشت از ۴ به ۸ نفر افزایش یافته و تعداد پایگاه‌های سلامت به ۴ مورد رسیده است(شوقان، سنخواست و دو پایگاه در جاجرم). ۴ مرکز خدمات جامع سلامت شهری و روستایی نیز ستون‌های اصلی این طرح در شهرستان هستند. همچنین با حضور مراقبان سلامت و ماماها در هر پایگاه، حالا «پیشگیری» جایگزین «درمان‌های دیررس» می‌شود تا بیماری‌ها در همان مراحل ابتدایی شناسایی و کنترل شوند.
اصل مهم برای موفقیت طرح 
علی‌رغم آمادگی کامل تیم‌های پزشکی، موفقیت این طرح در گرو یک اصل مهم است: اطلاع‌رسانی و آگاهی مردم. فرماندار و رئیس شبکه بهداشت جاجرم هم‌صدا تأکید دارند که مهم‌ترین چالش، آشنایی کامل شهروندان با مزایای بی‌شمار این طرح است. مردم باید بدانند که رعایت مسیر ارجاع، نه تنها کیفیت درمان آن‌ها را بالا می‌برد، بلکه بار مالی سنگین درمان را از دوش آن‌ها برمی‌دارد. جاجرم حالا نه فقط یک شهرستان، بلکه یک الگوی پیشرو است. موفقیت این طرح در میان جمعیت ۳۷ هزار نفری این خطه، نویدبخش روزهایی است که در آن «سلامت» با نظمی نوین، برای همه در دسترس‌تر، تخصصی‌تر و ارزان‌تر خواهد بود.
هر فرد دارای کد ملی، یک پرونده الکترونیک سلامت 
دکتر «شکوری» پزشک مرکز خدمات جامع سلامت سنخواست هم در گفت‌وگویی با اشاره به اجرای برنامه پزشک خانواده و نظام ارجاع در شهرستان جاجرم گفت: با اجرای این برنامه برای هر فرد دارای کد ملی یک پرونده الکترونیک سلامت تشکیل می‌شود که به عنوان شناسنامه درمانی افراد، نقش مهمی در ارتقای کیفیت خدمات پزشکی، کاهش هزینه‌ها و مدیریت بهتر سلامت جامعه دارد. وی اضافه کرد: پرونده الکترونیک سلامت، دسترسی سریع پزشکان به سوابق پزشکی بیماران را فراهم سازد. دکتر «شکوری» با اشاره به مفهوم پرونده الکترونیک سلامت اظهار کرد: پرونده الکترونیک سلامت در واقع یک سامانه جامع است که در آن تمام اطلاعات بهداشتی و درمانی هر فرد از بدو تولد تا سالمندی ثبت و نگهداری می‌شود. این اطلاعات شامل سوابق بیماری‌ها، مراجعات پزشکی، نتایج آزمایش‌ها، واکسیناسیون، داروهای مصرفی و سایر خدمات سلامت است که به صورت الکترونیکی در یک سیستم واحد ثبت می‌شود. وی افزود: با اجرای برنامه پزشک خانواده و نظام ارجاع، برای هر فرد دارای کد ملی، یک پرونده الکترونیک سلامت تشکیل می‌شود. در واقع کد ملی به عنوان شناسه یکتای هر فرد در نظام سلامت عمل می‌کند و تمام خدمات بهداشتی و درمانی ارائه‌شده برای او در همین پرونده ثبت و قابل پیگیری خواهد بود. وی خاطرنشان کرد: پیش از اجرای این طرح، بسیاری از اطلاعات پزشکی افراد به صورت پراکنده یا کاغذی ثبت می‌شد و در بسیاری موارد هنگام مراجعه به پزشک، سوابق دقیق بیمار در دسترس نبود. اما با راه‌اندازی پرونده الکترونیک سلامت، پزشک می‌تواند با دسترسی به اطلاعات کامل بیمار، تصمیم‌گیری دقیق‌تر و سریع‌تری برای تشخیص و درمان انجام دهد. پزشک مرکز خدمات جامع سلامت سنخواست با بیان این که این پرونده، نقش مهمی در بهبود کیفیت خدمات درمانی دارد، گفت: زمانی که پزشک از سوابق پزشکی بیمار آگاه باشد، احتمال خطا در تشخیص کاهش پیدا می‌کند. همچنین از تجویز داروهای تکراری یا ناسازگار جلوگیری می‌شود و روند درمان با دقت بیشتری انجام می‌گیرد. دکتر «شکوری» یکی دیگر از مزایای مهم پرونده الکترونیک سلامت را جلوگیری از انجام خدمات و آزمایش‌های غیرضروری دانست و توضیح داد: در گذشته ممکن بود یک بیمار در مراجعه به مراکز مختلف چند بار آزمایش مشابه انجام دهد، اما با ثبت اطلاعات در پرونده الکترونیک سلامت، نتایج قبلی قابل مشاهده است و همین موضوع باعث کاهش هزینه‌های اضافی برای بیمار و نظام سلامت می‌شود. وی همچنین با اشاره به نقش این سامانه در مراقبت‌های مادر و کودک افزود: یکی از بخش‌های مهم پرونده الکترونیک سلامت، ثبت و پایش مراقبت‌های دوران بارداری و سلامت نوزادان است. در این سامانه اطلاعات مربوط به مراقبت‌های مادر باردار، معاینات دوره‌ای، نتایج آزمایش‌ها و وضعیت رشد و سلامت نوزاد ثبت می‌شود که این موضوع به مراقبت دقیق‌تر و پیشگیری از بسیاری از مشکلات احتمالی کمک می‌کند. وی ادامه داد: پرونده الکترونیک سلامت، تنها یک ابزار درمانی نیست، بلکه نقش مهمی در برنامه‌ریزی و مدیریت کلان نظام سلامت نیز دارد. اطلاعات ثبت‌شده در این سامانه به مسئولان حوزه سلامت کمک می‌کند تا وضعیت بیماری‌ها، نیازهای درمانی و شاخص‌های سلامت جامعه را بهتر تحلیل کنند و بر اساس داده‌های واقعی برنامه‌ریزی انجام دهند. این پزشک گفت: یکی از پایه‌های مهم اجرای برنامه پزشک خانواده، وجود پرونده الکترونیک سلامت است. زمانی که اطلاعات سلامت افراد به صورت کامل در این سامانه ثبت شود، پزشک خانواده می‌تواند وضعیت سلامت افراد تحت پوشش خود را بهتر پیگیری کند و در صورت نیاز، بیمار را در چارچوب نظام ارجاع به سطوح تخصصی هدایت کند. دکتر «شکوری» با تأکید بر این که این سامانه به نفع مردم است، افزود: یکی از مهم‌ترین مزایای پرونده الکترونیک سلامت برای مردم، دسترسی سریع‌تر و دقیق‌تر به خدمات درمانی است. با وجود این پرونده، روند ارائه خدمات بهداشتی و درمانی منظم‌تر و هدفمندتر می‌شود و پزشک می‌تواند تصویر کامل‌تری از وضعیت سلامت بیمار داشته باشد. وی در ادامه گفت: علاوه بر این، پرونده الکترونیک سلامت به تقویت رویکرد پیشگیری در نظام سلامت کمک می‌کند. وقتی اطلاعات سلامت افراد به طور منظم ثبت شود، امکان شناسایی زودهنگام برخی بیماری‌ها و عوامل خطر فراهم می‌شود و می‌توان با مداخلات به موقع از بروز بیماری‌های جدی‌تر جلوگیری کرد.